Mahabharata 7.21.42 — Drona Parva, Adhyaya 21, Shloka 42
द्रोणविक्रमदर्शनम् / The Display of Droṇa’s Onslaught and the Debate on Pāṇḍava Regrouping
मनुष्यशीर्षपाषाणां शक्तिमीनां गदोडुपाम् । उष्णीषफेनवसनां विकीर्णान्त्रसरीसृपाम्
sañjaya uvāca |
manuṣyaśīrṣapāṣāṇāṁ śaktimīnāṁ gadodupām |
uṣṇīṣaphenavasanāṁ vikīrṇāntrasarīsṛpām ||
Wika ni Sañjaya: Sa larangan na iyon ay umalimbukay ang isang kakila-kilabot na ilog ng pagpatay: ang mga ulo ng tao’y tila mga batong nasa ilalim; ang mga sibat ay gumagalaw na parang mga isda; ang mga pamalo’y parang mga bangka sa ibabaw; ang mga putong at kasuotan ay kumikislap na parang bula; at ang nagkalat na bituka’y pumipilipit na parang mga ahas. Ipinipilit ng larawang ito ang sindak na moral ng digmaan—na kapag ang tapang ay ikinabit sa malawakang pagpaslang, ang larangan ay nagiging baha na nagdadala sa lahat tungo sa kamatayan, kahit anong panig.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse is not a doctrinal instruction but an ethical warning through imagery: war reduces human bodies and heroic instruments into grotesque ‘natural’ features of a death-river. It underscores the Mahābhārata’s recurring tension—kṣatriya duty and prowess may be praised, yet the cost in suffering and dehumanization is starkly exposed.
Sañjaya reports the battlefield scene in Droṇa Parva using an extended metaphor: the combat zone appears like a terrifying river where heads are stones, spears are fish, maces are boats, turbans are foam, and entrails are serpents—conveying the overwhelming carnage and chaos of the fighting.
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.