Adhyaya 174

Verse 1

अपन का बछ। ] अतकहऑफा<ज द्विसप्तत्याधेकशततमो< ध्याय: दुर्योधनके उपालम्भसे द्रोणाचार्य और कर्णका घोर युद्ध

Wika ni Sañjaya: “O panginoon ng bayan, nang makita niyang nagkawatak-watak at pinapatay ng mga dakilang mandirigma ang sarili niyang hukbo, ang iyong anak (Duryodhana) ay sinakmal ng matinding poot.”

Verse 2

अभ्येत्य सहसा कर्ण द्रोणं च जयतां वरम्‌ । अमर्षवशमापतन्नो वाक्यज्ञो वाक्यमब्रवीत्‌

Sinabi ni Sañjaya: Si Duryodhana, bihasa sa sining ng pananalita, ay biglang lumapit kina Karṇa at Droṇa—ang pinakadakila sa mga mandirigmang nagwawagi. Nalugmok sa poot at hinagpis ng sugatang dangal, kinausap niya sila ng mga salitang nagmumula sa nasaktang pagmamataas, upang udyukan ang kanyang mga pinunò sa gitna ng bigat ng dharma sa digmaan.

Verse 3

भवदभ्यामिह संग्राम: क्रुद्धा भ्यां सम्प्रवर्तितः । आहवे निहतं दृष्टवा सैन्धवं सव्यसाचिना

Sinabi ni Sañjaya: “Dito, ang labang ito ay pinakilos ninyo kapwa sa galit. Sapagkat nang makita ninyong si Jayadratha, hari ng Sindhu, ay napatay sa digmaan ni Arjuna, ang Savyasācī—ang mamamanang marunong gumamit ng dalawang kamay—kayong dalawa, nag-aalab sa poot, ay ipinagpatuloy ang sagupaan hanggang sa gabi.”

Verse 4

निहन्यमानां पाण्डूनां बलेन मम वाहिनीम्‌ | भूत्वा तद्विजये शक्तावशक्ताविव पश्यत:

Sinabi ni Sañjaya: “Ngunit ngayon, ang aking napakalaking hukbo ay nililipol ng lakas ng mga Pāṇḍava. Nakatingin lamang kayo na wari’y walang magawa—gayong kaya ninyong maghatid ng tagumpay. Sa sandaling ito, ang inyong pagwawalang-kibo’y nagpapamukhang kahinaan ang lakas, habang winawasak ang aming hukbo sa harap ng inyong mga mata.”

Verse 5

यद्य॒हं भवतोस्त्याज्यो न वाच्यो5स्मि तदैव हि । आवां पाण्डुसुतान्‌ संख्ये जेष्याव इति मानदौ

Sinabi ni Sañjaya: “O kayong mga mandirigmang marunong magbigay-galang! Kung tunay na inakala ninyong nararapat akong talikuran, noon pa man ay hindi na sana ninyo ako kinausap, na nagsasabing, ‘Tatalunin namin sa digmaan ang mga anak ni Pāṇḍu.’ Ang gayong salita’y nagbubuklod sa tao sa pananagutan; ang itakwil ang isang tao matapos tanggapin ang kanyang payo ay kapintasan sa dharma.”

Verse 6

तदैवाहं वच: श्रुत्वा भवद्धयामनुसम्मतम्‌ | नाकरिष्यमिदं पार्थवैरं योधविनाशनम्‌,“उसी समय आपलोगोंकी सम्मति सुनकर मैं कुन्तीपुत्रोंके साथ यह वैर नहीं करता, जो सम्पूर्ण योद्धाओंके लिये विनाशकारी हो रहा है

Sinabi ni Sañjaya: “Noon ding sandali, nang marinig ko ang payong sinang-ayunan ninyo, nagpasiya akong hindi ko na itutuloy ang alitang ito laban sa mga anak ni Pṛthā (Kuntī)—isang alitang nagiging kapahamakan ng lahat ng mandirigma.”

Verse 7

यदि नाहं परित्याज्यो भवद्धयां पुरुषर्षभौ | युध्यतामनुरूपेण विक्रमेण सुविक्रमौ,“अत्यन्त पराक्रमी पुरुषप्रवर वीरो! यदि आप मुझे त्याग देना न चाहते हों तो अपने अनुरूप पराक्रम प्रकट करते हुए युद्ध कीजिये'

Sinabi ni Sañjaya: “O pinakamainam sa mga lalaki, O mga bayaning lubhang magigiting! Kung ayaw ninyo akong iwan, kung gayon ay makipaglaban kayo—ipamalas ang lakas na angkop sa inyo, sa sarili ninyong marangal at maningning na tapang.”

Verse 8

वाक्प्रतोदेन तौ वीरौ प्रणुन्नौ तनयेन ते । प्रावर्तयेतां संग्रामं घट्टिताविव पन्नगौ

Sinabi ni Sañjaya: Dahil sa panghagupit ng mga salita—tinusok ng mga panunukso ng iyong anak—ang dalawang bayaning iyon, na wari’y mga ahas na nayurakan, ay nag-alab sa poot at muling pinakilos ang nakapanghihilakbot na labanan.

Verse 9

ततस्तौ रथिनां श्रेष्ठी सर्वलोक धनुर्धरी । शैनेयप्रमुखान्‌ पार्थानभिदुद्रुवतू रणे

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, ang dalawang iyon—pinakamahuhusay sa mga mandirigmang nasa karwahe at bantog sa buong daigdig bilang mga dalubhasang mamamana, sina Droṇācārya at Karṇa—ay muling sumugod sa digmaan, dumaluhong nang tuwiran sa mga dakilang mandirigmang Pāṇḍava na pinangungunahan ni Śaineya (Sātyaki).

Verse 10

तथैव सहिता: पार्था: सर्वसैन्येन संवृता: । अभ्यवर्तन्त तौ वीरौ नर्दमानौ मुहुर्मुहु:

Sinabi ni Sañjaya: Gayundin, ang mga anak ni Pṛthā (ang mga Pāṇḍava), na nakahanay nang siksik at nababalutan ng buong hukbo, ay sumulong upang salubungin ang dalawang bayaning iyon na paulit-ulit na umuungal nang malakas.

Verse 11

अथ द्रोणो महेष्वासो दशभि: शिनिपुड्भवम्‌ | अविध्यत्‌ त्वरितं क्रुद्ध: सर्वशस्त्रभूृतां वर:

Sinabi ni Sañjaya: Pagkatapos, si Droṇa, ang dakilang mamamana—pinakamahusay sa lahat ng may hawak ng sandata—sa galit at sa biglang pagpapasya, ay tumusok kay Sātyaki, ang inapo ni Śini, sa pamamagitan ng sampung palaso.

Verse 12

कर्णश्न॒ दशभिर्बाणै: पुत्रश्न तव सप्तभि: । दशभिर्वषसेनश्व॒ सौबलश्लापि सप्तभि:

Wika ni Sañjaya: Tinamaan si Karṇa ng sampung palaso, at ang anak mo ng pito. Si Vṛṣasena man ay tinusok ng sampu, at ang Saubala ng pito. Sa gayon nasusukat ang bagsik ng digmaan sa bilang ng mga palaso—sapagkat sa labanan, ang giting at tadhana ay binibilang sa mga sugat, hindi sa mga salita.

Verse 13

दृष्टवा च समरे द्रोणं निघ्नन्तं पाण्डवीं चमूम्‌

Wika ni Sañjaya: Nang makita si Droṇa sa larangan ng digmaan na pinabubuwal ang hukbo ng mga Pāṇḍava, nahayag ang madilim na pag-igting ng digmaan—kung saan ang kahusayan sa sandata ay nakalalamang sa karamihan, at lalong bumibigat ang pananagutang moral ng karahasan kapag ang iginagalang na guro ay nagiging kasangkapan ng malawakang pagwasak.

Verse 14

विव्यधु: सोमकास्तूर्ण समन्ताच्छरवृष्टिभि: । समरांगणमें द्रोणाचार्यको पाण्डव-सेनाका संहार करते देख सोमकोंने चारों ओरसे बाणोंकी वर्षा करके उन्हें तुरंत घायल कर दिया ।।

Wika ni Sañjaya: Mabilis na sumalakay ang mga Somaka mula sa lahat ng panig, na parang ulang-palaso. Doon, si Droṇa ay kumikitil ng buhay ng mga kṣatriya, O panginoon ng bayan—larawan ng madilim na pag-igting ng digmaan, kung saan ang giting at tungkulin sa larangan ay nagiging walang-humpay na pagpatay.

Verse 15

द्रोणेन वध्यमानानां पञ्चालानां विशाम्पते

Wika ni Sañjaya: “O panginoon ng bayan, nang ang mga Pāñcāla ay pinapatay ni Droṇa…”

Verse 16

पुत्रानन्ये पितृनन्ये भ्रातृनन्ये च मातुलान्‌,कोई पुत्रोंकी, कोई पिताओंको, कोई भाइयोंको, कोई मामा, भानजों, मित्रों, सम्बन्धियों तथा बन्धु-बान्धवोंको छोड़-छोड़कर अपनी जान बचानेके लिये तुरंत ही भाग चले

Wika ni Sañjaya: Sa gitna ng pagkataranta, may mga tumalikod sa kanilang mga anak, ang iba sa kanilang mga ama; may mga nag-iwan sa mga kapatid, maging sa mga tiyuhin sa ina. Iniwan nila ang mga pamangkin, mga kaibigan, mga kamag-anak at lahat ng malalapit na ugnayan, at agad na tumakas—itinutulak ng iisang hangarin: iligtas ang sariling buhay. Ipinakikita ng tanawing ito kung paanong ang takot sa digmaan ay nakababasag ng tungkuling pampamilya at bigkis ng lipunan, at ginagawang pag-iingat-sa-sarili na lamang ang tao.

Verse 17

भागिनेयान्‌ वयस्यांश्व॒ तथा सम्बन्धिबान्धवान्‌ | उत्सृज्योत्सृज्य गच्छन्ति त्वरिता जीवितेप्सव:

Sinabi ni Sañjaya: Paulit-ulit nilang iniwan ang mga pamangkin, mga kasamang kaedad, at maging ang mga kamag-anak at kaanakan—at nagmamadaling tumakas, udyok ng pagnanais na iligtas ang sariling buhay. Sa sindak ng labanan, ang pag-ibig at tungkulin ay napapabayaan kapag ang pag-iingat sa sarili ang nanaig sa pagpipigil at katapatan.

Verse 18

अपरे मोहिता मोहात्‌ तमेवाभिमुखा ययु: । पाण्डवानां रणे योधा: परलोकं गता: परे,कुछ पाण्डव-सैनिक रणभूमिमें मोहित होकर मोहवश पुनः द्रोणाचार्यके ही सामने चले गये और मारे गये। बहुत-से सैनिक परलोक सिधार गये

Sinabi ni Sañjaya: Ang iba naman, nalinlang ng pagkalito, ay muling humarap kay Droṇācārya mismo. Sa labanan, maraming mandirigma ng mga Pāṇḍava, sumugod sa gayong pagkahibang, ang napatay at nagtungo sa kabilang daigdig—patunay na sa digmaan, ang pagkawala ng linaw at paghatol ay mabilis na nagiging sanhi ng kapahamakan.

Verse 19

सा तथा पाण्डवी सेना पीड्यमाना महात्मना । निशि सम्प्राद्रवद्‌ राजन्नुत्सूज्योल्का: सहस्रश:

Sinabi ni Sañjaya: Kaya nga, O Hari, ang hukbong Pāṇḍava na pinipiga ng dakilang mandirigmang iyon ay tumakas sa gabi—itinapon ang libu-libong nagliliyab na sulo habang tumatakbo. Sa harap mismo ng mga mata nina Bhīmasena, Arjuna, Śrī Kṛṣṇa, Nakula, Sahadeva, Dharmarāja Yudhiṣṭhira, at Dhṛṣṭadyumna, nabasag at nagkawatak-watak ang hukbo, na nagpapakita kung paanong ang takot at pagkalito ay maaaring manaig kahit sa isang matuwid na layunin kapag hinarap ng napakalakas na puwersa.

Verse 20

पश्यतो भीमसेनस्य विजयस्याच्युतस्य च । यमयोर्धर्मपुत्रस्य पार्षतस्य च पश्यत:

Sinabi ni Sañjaya: Habang nakatingin si Bhīmasena, at habang pinagmamasdan nina Arjuna na laging nagwawagi, Kṛṣṇa na si Acyuta, ang kambal na sina Nakula at Sahadeva, si Dharmaputra Yudhiṣṭhira, at si Dhṛṣṭadyumna na anak ni Pṛṣata, ang hukbong Pāṇḍava—na pinahihirapan at pinipiga ng dakilang-loob na Droṇācārya—ay tumakas sa buong magdamag, itinatapon ang libu-libong sulo. Ipinakikita ng tanawing ito na sa digmaan, kahit ang hukbong nasa tama ay maaaring itulak sa kaguluhan ng mas mataas na taktika at lakas, habang ang mga pinuno’y nagiging saksi lamang sa pagdurusa ng sarili nilang hanay.

Verse 21

तमसा संवृते लोके न प्राज्ञायत किंचन । कौरवाणां प्रकाशेन दृश्यन्ते विद्रुता: परे

Sinabi ni Sañjaya: Nang balutin ng dilim ang daigdig, wala nang malinaw na matukoy. Sa liwanag lamang na nagmumula sa hanay ng mga Kaurava nasilayan ang ilan sa iba—mga taong tumatakas sa kaguluhan. Ipinakikita ng tanawing ito na sa digmaan, ang takot at pagkaligaw ay kayang pumatay sa paghatol, at kahit munting bentahe (dito, ang kakayahang makakita) ay maaaring magpasya sa galaw, loob, at pagkaligtas.

Verse 22

द्रवमाणं तु तत्‌ सैन्यं द्रोणकर्णो महारथौ । जघ्नतु: पृष्ठतो राजन्‌ किरन्तौ सायकान्‌ बहून्‌,राजन! महारथी द्रोणाचार्य और कर्ण बहुत-से बाणोंकी वर्षा करते हुए उस भागती हुई पाण्डव-सेनाको पीछेसे मार रहे थे

Wika ni Sañjaya: O Hari, nang ang hukbong iyon ay tumatakas nang magulo, ang dalawang dakilang mandirigmang karwahe—si Droṇa at si Karṇa—ay sumalakay mula sa likuran, pinauulan sila ng di-mabilang na palaso.

Verse 23

पज्चालेषु प्रभग्नेषु क्षीयमाणेषु सर्वतः । जनार्दनो दीनमना: प्रत्यभाषत फाल्गुनम्‌,जब पांचाल योद्धा सब ओरसे नष्ट होने और भागने लगे, तब भगवान्‌ श्रीकृष्णने दीनचित्त होकर अर्जुनसे इस प्रकार कहा--

Wika ni Sañjaya: Nang ang mga mandirigmang Pāñcāla ay nadudurog at nauubos sa lahat ng panig, si Janārdana (Kṛṣṇa), na mabigat ang loob sa habag at pag-aalala, ay nagsalita kay Phālguna (Arjuna).

Verse 24

द्रोणकर्णों महेष्वासावेतौ पार्षतसात्यकी । पज्चालांश्चैव सहितौ जघ्नतु: सायकैर्भृशम्‌

Wika ni Sañjaya: Sina Droṇa at Karṇa—kapwa makapangyarihang mamamana—ay nagkaisa sa paglusob kay Dṛṣṭadyumna (anak ni Pṛṣata), kay Sātyaki, at sa mga mandirigmang Pāñcāla, at malubha silang sinugatan sa marahas na ulang-palaso.

Verse 25

एतयो: शरवर्षेण प्रभग्ना नो महारथा: । वार्यमाणापि कौन्तेय पृतना नावतिष्ठते,'पार्थ! इन दोनोंकी बाण-वर्षासे हमारे महारथियोंके पाँव उखड़ गये हैं। हमारी सेना रोकनेपर भी रुक नहीं रही है”

Wika ni Sañjaya: “O anak ni Kuntī, sa ulang-palaso ng dalawang iyon, ang aming mga dakilang mandirigmang karwahe ay nayayanig at nabasag ang loob. Kahit pinipigil, ang hukbo’y hindi nananatili sa kinatatayuan.”

Verse 26

तां तु विद्रवर्ती दृष्टवा ऊचतुः केशवार्जुनौ । मा विद्रवत वित्रस्ता भयं त्यजत पाण्डवा:,अपनी सेनाको भागती देख श्रीकृष्ण और अर्जुनने उससे कहा--'पाण्डव वीरो! भयभीत होकर भागो मत। भय छोड़ो

Wika ni Sañjaya: Nang makita nina Keśava at Arjuna na tumatakas ang kanilang mga kawal, sila’y sumigaw: “Mga bayani ng Pāṇḍava, huwag tumakbo sa sindak. Itakwil ang takot!”

Verse 27

तावावां सर्वसैन्यैश्न व्यूहै: सम्यगुदायुधै: । द्रोणं च सूतपुत्र॑ं च प्रयताव: प्रबाधितुम्‌

Wika ni Sañjaya: “Kaming dalawa, matapos ihanay ang buong hukbo sa maayos na mga pormasyon ng labanan (vyūha) at ganap na may sandata, ay nagsisikap na pigilan at itulak paatras si Droṇācārya at si Karṇa, ang anak ng isang tagapagmaneho ng karwahe.”

Verse 28

एतौ हि बलिनौ शूरौ कृतास्त्रौ जितकाशिनौ । उपेक्षितौ तव बलैनाशयेतां निशामिमाम्‌

Wika ni Sañjaya: “Ang dalawang ito—si Droṇa at si Karṇa—ay malalakas, matatapang, bihasa sa sandata, at kumikislap sa tagumpay. Kapag pinabayaan ninyo sila, sa gabing ito rin ay wawasakin nila ang buong hukbo ninyo!”

Verse 29

तयो: संवदतोरेवं भीमकर्मा महाबल: । आयाद्‌ू वृकोदर: शीघ्र पुनरावर्त्य वाहिनीम्‌

Wika ni Sañjaya: “Samantalang ang dalawang iyon ay nakikipag-usap sa kanilang mga kawal, dumating si Bhīma (Vṛkodara), makapangyarihan at kakila-kilabot sa gawa, matapos niyang mabilis na ibalik at ipihit ang kanyang pangkat, at muling nakarating doon.”

Verse 30

वृकोदरमथायान्तं दृष्टवा तत्र जनार्दन: । पुनरेवाब्रवीद्‌ राजन हर्षयन्निव पाण्डवम्‌,राजन्‌! भीमसेनको वहाँ आते देख भगवान्‌ श्रीकृष्ण पाण्डुपुत्र अर्जुनका हर्ष बढ़ाते हुए-से पुनः इस प्रकार बोले--

Wika ni Sañjaya: “Nang makita ni Janārdana (Śrī Kṛṣṇa) si Vṛkodara (Bhīma) na papalapit doon, muling nagsalita siya, O Hari, na wari’y sadyang pinasasaya at pinatitibay ang loob ng Pāṇḍava (Arjuna).”

Verse 31

एष भीमो रणश्लाघी वृतः सोमकपाण्डवै: । अभ्यवर्तत वेगेन द्रोणकर्णों महारथौ,'ये युद्धकी स्पृहा रखनेवाले भीमसेन सोमक और पाण्डवयोद्धाओंसे घिरकर महारथी ट्रोण और कर्णका सामना करनेके लिये बड़े वेगसे आ रहे हैं

Wika ni Sañjaya: “Masdan si Bhīma—mapagmalaki sa digmaan—na napaliligiran ng mga Somaka at ng mga mandirigmang Pāṇḍava. Sa matinding bilis, sumusugod siya upang harapin ang dalawang dakilang mandirigmang-karwahe, sina Droṇa at Karṇa.”

Verse 32

एतेन सहितो युद्धय पज्चालैश्व महारथै: । आश्रचासनार्थ सैन्यानां सर्वेषां पाण्डुनन्दन,'पाण्डुनन्दन! इनके और पांचाल महारथियोंके साथ रहकर तुम अपनी सारी सेनाओंको सान्त्वना देनेके लिये यहाँ युद्ध करो”

Wika ni Sañjaya: “O anak ni Pāṇḍu, tumindig kang kasama niya at ng mga dakilang mandirigmang karwahe ng mga Pāñcāla, at makipaglaban dito—upang mapanatag at tumibay ang loob ng lahat mong kawal.”

Verse 33

ततस्तौ पुरुषव्याप्रावुभी माधवपाण्डवौ | द्रोणकर्णो समासाद्य धिष्ठितौ रणमूर्धनि,तदनन्तर वे दोनों पुरुषसिंह श्रीकृष्ण और अर्जुन युद्धके मुहानेपर द्रोणाचार्य और कर्णके सामने जाकर खड़े हो गये

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang dalawang pinakadakila sa mga lalaki—si Mādhava (Śrī Kṛṣṇa) at ang Pāṇḍava (Arjuna)—ay sumulong upang salubungin sina Droṇa at Karṇa, at tumindig sa pinakaharap ng larangan ng digmaan.

Verse 34

संजय उवाच ततस्तत्‌ पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत्‌ | ततो द्रोणश्व कर्णश्व॒ परान्‌ ममृदतुर्युधि

Wika ni Sañjaya: “Mahal na Hari, pagkaraan ay muling nagbalik ang malaking hukbo ni Yudhiṣṭhira at sumuong sa labanan. Pagkatapos, sina Droṇa at Karṇa, sa gitna ng digmaan, ay nagsimulang dumurog sa mga kalabang mandirigma.”

Verse 35

स सम्प्रहारस्तुमुलो निशि प्रत्यभवन्महान्‌ । यथा सागरयो राजंश्नन्द्रोदयविवृद्धयो:

Wika ni Sañjaya: “O Hari, ang sagupaan na iyon sa gabi ay naging napakalaki at magulo. Lubhang nakapanghihilakbot ang anyo nito—gaya ng dalawang dambuhalang dagat na umaalon sa pagsikat ng buwan—gayon sumiklab at umuugong ang labanan ng dalawang hukbo.”

Verse 36

तत उत्सृज्य पाणिशभ्यां प्रदीपांस्तव वाहिनी । युयुधे पाण्डवै: सार्धमुन्मत्तवदसंकुला,तदनन्तर आपकी सेना अपने हाथोंसे मशालें फेंककर उन्मत्तके समान असंकुलभावसे पाण्डव-सैनिकोंके साथ युद्ध करने लगी

Wika ni Sañjaya: “Pagkaraan, ang hukbo mo, matapos ihagis ang mga sulo mula sa kanilang mga kamay, ay nakipaglaban kasama ng mga kawal ng Pāṇḍava—sumugod na tila sinapian, walang pag-aatubili at walang maayos na hanay.”

Verse 37

रजसा तमसा चैव संवृते भृशदारुणे । केवल नामगोत्रेण प्रायुध्यन्त जयैषिण:,धूल और अंधकारसे छाये हुए उस अत्यन्त भयंकर संग्राममें विजयाभिलाषी योद्धा केवल नाम और गोत्रका परिचय पाकर युद्ध करते थे

Wika ni Sañjaya: Sa labang yaong lubhang kakila-kilabot, na natabingan ng alikabok at dilim, ang mga mandirigmang uhaw sa tagumpay ay nagpatuloy sa pakikipaglaban, nakikilala ang isa’t isa sa tanging pagbanggit ng pangalan at angkan.

Verse 38

अश्रूयन्त हि नामानि श्राव्यमाणानि पार्थिव: । प्रहरद्धिर्महाराज स्वयंवर इवाहवे,महाराज! स्वयंवरकी भाँति उस युद्धसस्‍्थलमें भी प्रहार करनेवाले नरेशोंद्वारा सुनाये जाते हुए नाम श्रवणगोचर हो रहे थे

Wika ni Sañjaya: “O dakilang hari, tunay na naririnig ang mga pangalan ng mga hari—isinisigaw ng mga humahampas ng sandata sa larangan—kaya’t ang tanawin ng digmaan ay wari’y isang svayaṃvara, kung saan ang mga kampeon ay nagpapakilala habang nagtatagisan.”

Verse 39

नि:ःशब्दमासीत्‌ सहसा पुन: शब्दों महानभूत्‌ । क्रुद्धानां युध्यमानानां जीयतां जयतामपि

Wika ni Sañjaya: Biglang nagkaroon ng ganap na katahimikan, at saka muling sumiklab ang isang malakas na ugong. Sa gitna ng mga mandirigmang nakikipaglaban sa poot—may mga natatalo at may mga nagwawagi—ang kaguluhan ay biglang humihinto, at saka muling sumasambulat.

Verse 40

यत्र यत्र सम दृश्यने प्रदीपा: कुरुसत्तम । तत्र तत्र सम शूरास्ते निपतन्ति पतज्भवत्‌,कुरुश्रेष्ठी जहाँ-जहाँ मशालें दिखायी देती थीं, वहाँ-वहाँ शूरवीर सैनिक पतंगोंकी तरह टूट पड़ते थे

Wika ni Sañjaya: “O pinakamahusay sa mga Kuru, saanman makita ang mga sulo na pantay ang ningning, doon at doon nagsisugod ang mga mandirigmang kapwa matatapang—na parang mga gamu-gamo na naaakit sa apoy.”

Verse 41

तथा संयुध्यमानानां विगाढासीन्महानिशा । पाण्डवानां च राजेन्द्र कौरवाणां च सर्वश:,राजेन्द्र! इस प्रकार युद्धमें लगे हुए पाण्डवों और कौरवोंकी वह महारात्रि सर्वथा प्रगाढ़ हो चली

Wika ni Sañjaya: Habang nagpapatuloy ang kanilang pakikipaglaban, O hari, ang dakilang gabi ay naging lubhang siksik ang dilim—bumalot sa mga Pāṇḍava at sa mga Kaurava sa lahat ng panig.

Verse 123

एते कौरव संक्रन्दे शैनेयं पर्यवाकिरन्‌ । फिर कर्णने दस, आपके पुत्रने सात, वृषसेनने दस और शकुनिने भी सात बाण मारे। कुरुराज! इन वीरोंने युद्धमें शिनिपौत्र सात्यकिपर चारों ओरसे बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी

Wika ni Sañjaya: Sa magulong labanan na iyon, binuhusan ng mga mandirigmang Kaurava si Śaineya (Sātyaki) mula sa lahat ng panig ng sunod-sunod na ulang-palaso—tinamaan siya ni Karṇa ng sampu, ng anak ng hari ng pito, ni Vṛṣasena ng sampu, at ni Śakuni rin ng pito. Kaya, O panginoon ng mga Kuru, sinimulan nilang ipitin siya sa gitna ng digmaan sa pamamagitan ng ulang ng mga sandata.

Verse 143

रश्मिभिर्भास्करो राजंस्तमांसीव समन्तत: । प्रजापालक नरेश! जैसे सूर्य अपनी किरणोंद्वारा चारों ओरके अन्धकारको दूर कर देते हैं, उसी प्रकार द्रोणाचार्य वहाँ क्षत्रियोंके प्राण लेने लगे

Wika ni Sañjaya: “O hari, tagapangalaga ng bayan! Kung paanong itinataboy ng araw sa pamamagitan ng mga sinag nito ang dilim sa lahat ng dako, gayon din doon si Droṇācārya ay nagsimulang kumitil ng mga buhay ng mga kṣatriya.”

Verse 156

शुश्रुवे तुमुल: शब्द: क्रोशतामितरेतरम्‌ । प्रजानाथ! द्रोणाचार्यकी मार खाकर परस्पर चीखते-चिल्लाते हुए पांचालोंका घोर आर्तनाद सुनायी देने लगा

Wika ni Sañjaya: Isang magulong ugong ang narinig habang ang mga tao’y nagsisigawan sa isa’t isa. O panginoon ng bayan, matapos masugatan at mapabagsak ni Droṇācārya, nagsimulang umalingawngaw ang nakapangingilabot na panaghoy ng mga Pāñcāla—sigawan at hiyawan sa kapwa sa gitna ng sindak.

Verse 171

इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें रात्रियुद्धके प्रसंगमें संकुलयुद्धविषयक एक सौ इकहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

Wika ni Sañjaya: Kaya, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva—lalo na sa bahaging ukol sa pagpaslang kay Ghaṭotkaca—sa salaysay ng labanan sa gabi, natapos ang ika-171 kabanata na tumatalakay sa magulong sagupaan at siksikang labanan.

Verse 172

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे संकुलयुद्धे द्विसप्तत्यधिकशततमो<थध्याय:

Wika ni Sañjaya: Kaya, sa Śrī Mahābhārata, sa Droṇa Parva, sa bahaging ukol sa pagpaslang kay Ghaṭotkaca, sa labanan sa gabi at sa magulong, siksikang sagupaan, natapos ang ika-172 kabanata.