Adhyaya 167

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें रात्रियुद्धके प्रसंगमें संकुलयुद्धविषयक एक सौ चौंसठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १६४ ॥/ अपन क्रात _ रस: पज्चषष्ट्याधिकशततमोड< ध्याय: दोनों सेनाओंका युद्ध और कृतवर्माद्वारा युधिष्ठिरकी पराजय संजय उवाच वर्तमाने तदा रौद्रे रात्रियुद्धे विशाम्पते । सर्वभूतक्षयकरे धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:

Wika ni Sañjaya: “O panginoon ng mga tao, nang ang kakila-kilabot na labang panggabi—na nagdadala ng pagkapuksa sa lahat ng nilalang—ay nagaganap, si Dharmaputra Yudhiṣṭhira ay humarap (upang kumilos at mag-utos).”

Verse 2

अब्रवीत्‌ पाण्डवांश्वैव पञज्चालांश्वैव सोमकान्‌ । अभिद्रवत संयात द्रोणमेव जिघांसया

Wika ni Sañjaya: “O panginoon ng mga tao, nang magsimula ang kakila-kilabot na labanan sa gabi—na nagdadala ng pagkapuksa sa napakarami—kinausap ni Dharmaputra Yudhiṣṭhira ang mga Pāṇḍava, ang mga Pañcāla, at ang mga Somaka: ‘Sabay-sabay kayong sumugod! Dumaluhong kayo kay Droṇa lamang, taglay ang hangaring patayin siya.’”

Verse 3

राज्ञस्ते वचनाद्‌ राजन्‌ पञज्चाला: सृञ्जयास्तथा । द्रोणमेवा भ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान्‌ रवान्‌,राजन! राजा युधिष्ठिरके आदेशसे पांचाल और सूंजय भयानक गर्जना करते हुए द्रोणाचार्यपर ही टूट पड़े

Wika ni Sañjaya: “O Hari, sa pagsunod sa utos ng kanilang pinuno, ang mga Pañcāla at Sṛñjaya ay sumikad na tuwirang patungo kay Droṇa, na umuungal sa nakapanghihilakbot na sigaw.”

Verse 4

तंतुते प्रतिगर्जन्तः प्रत्युद्यातास्त्वमर्षिता: । यथाशक्ति यथोत्साहं यथासत्त्वं च संयुगे

Wika ni Sañjaya: “Nag-aalab sa poot, sumulong sila upang sumagot sa paglusob. Sa larangan ng digmaan, paulit-ulit silang umuungal; at bawat isa’y umabante ayon sa sariling lakas, sariling alab, at sariling tibay ng loob.”

Verse 5

कृतवर्मा तु हार्दिक्यो युधिष्िरमुपाद्रवत्‌ । द्रोणं प्रति समायान्तं मत्तो मत्तमिव द्विपम्‌

Wika ni Sañjaya: “Sumugod si Hārdikya Kṛtavarmā upang harangin si Yudhiṣṭhira, na dumadaluhong kay Droṇa—gaya ng isang ulol na elepanteng sumasalpok sa isa pang ulol na elepante.”

Verse 6

शैनेयं शरवर्षाणि विकिरन्तं समन्तत: । अभ्ययात्‌ कौरवो राजन भूरि: संग्राममूर्थनि,राजन! युद्धके मुहानेपर चारों ओर बाणोंकी बौछार करते हुए शिनिपौत्र सात्यकिपर कुरुवंशी भूरिने धावा किया

Wika ni Sañjaya: “O Hari, sa tuktok ng labanan, habang si Śaineya (Sātyaki) ay nagkakalat ng ulang-palaso sa lahat ng dako, sumugod si Bhūri ng mga Kaurava upang salakayin siya.”

Verse 7

सहदेवमथायान्तं द्रोणप्रेप्सु महारथम्‌ । कर्णो वैकर्तनो राजन्‌ वारयामास पाण्डवम्‌,राजन! द्रोणाचार्यको पकड़नेके लिये आते हुए महारथी पाण्डुपुत्र सहदेवको वैकर्तन कर्णने रोका

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, nang sumulong si Sahadeva—anak ni Pāṇḍu, isang dakilang mandirigmang karwahe—na may layuning dakpin si Droṇa, hinarang siya ni Karṇa na kilala bilang Vaikartana.”

Verse 8

भीमसेनमथायान्तं व्यादितास्यमिवान्तकम्‌ | स्वयं दुर्योधनो राजा प्रतीप॑ं मृत्युमाव्रजत्‌,मुँह बाये यमराजके समान अथवा विपक्षी बनकर आयी हुई मृत्युके समान भीमसेनका सामना स्वयं राजा दुर्योधनने किया

Sinabi ni Sañjaya: “Nang sumulong si Bhīmasena—gaya ng Kamatayan mismo na nakanganga—si Haring Duryodhana ay kusang lumapit upang harapin siya, na wari’y tuwirang tumutungo sa isang Kamatayang kalaban.”

Verse 9

नकुलं॑ च युधां श्रेष्ठ सर्वयुद्धविशारदम्‌ । शकुनि: सौबलो राजन्‌ वारयामास सत्वर:

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, si Śakuni na anak ni Subala ay mabilis ding humarang kay Nakula—si Nakula na pinakadakila sa mga mandirigma at bihasa sa lahat ng anyo ng pakikidigma.”

Verse 10

राजन! सम्पूर्ण युद्धकलामें कुशल योद्धाओंमें श्रेष्ठ नकुलको सुबलपुत्र शकुनिने शीघ्रतापूर्वक आकर रोका ।।

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, si Śakuni na anak ni Subala ay mabilis na sumugod at hinarang si Nakula, ang pinakadakila sa mga mandirigma at bihasa sa lahat ng sining ng digmaan. Pagkaraan, nang sumulong si Śikhaṇḍī—pinakamainam sa mga mandirigmang karwahe—sakay ng kanyang karwahe, pinigil siya sa larangan ni Kṛpa, anak ni Śaradvat.”

Verse 12

महाराज! मयूरके समान रंगवाले घोड़ोंद्वारा आते हुए प्रयत्नशील प्रतिविन्ध्यको दुःशासनने यत्नपूर्वक रोका ।। भैमसेनिमथायान्तं मायाशतविशारदम्‌ | अश्व॒त्थामा महाराज राक्षसं प्रत्यषेधयत्‌

Sinabi ni Sañjaya: “O Mahārāja, buong pagsisikap na hinarang ni Duḥśāsana si Prativindhya na sumusulong, na hinihila ng mga kabayong may kulay na gaya ng paboreal. Pagkaraan, O Kamahalan, hinarang ni Aśvatthāmā ang sumasalakay na si Bhīmasena—dalubhasa sa sandaang pakana—na itinuring niyang mabangis na kaaway, na wari’y isang rākṣasa.”

Verse 13

प्रतिविन्ध्यमथायान्तं मयूरसदृशै्हयै: । दुःशासनो महाराज यत्तो यत्तमवारयत्‌,राजन! सैकड़ों मायाओंके प्रयोगमें कुशल भीमसेन-कुमार राक्षस घटोत्कचको आते देख अभश्वत्थामाने रोका ।।

Sinabi ni Sanjaya: O dakilang hari, nang sumulong si Prativindhya, hila ng mga kabayong maringal na wari’y mga pabo real, paulit-ulit siyang hinarang ni Duḥśāsana saan man siya bumaling. Samantala, sa gitna ng labanan, pinigil ni Vṛṣasena ang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe na si Drupada—na dumating kasama ang kanyang hukbo at mga tagasunod, na may hangaring pabagsakin si Droṇa. Ipinakikita ng tagpong ito ang walang tigil na salpukan ng digmaan: ang panata at layon ng bawat mandirigma ay sinasalubong ng katapat na pagpigil, at ang mga personal na alitan at taktika’y nagiging sunod-sunod na pagsubok ng dharma at tungkulin.

Verse 14

विराट द्रुतमायान्तं द्रोणस्य निधन प्रति । मद्रराज: सुसंक्कुद्धो वारयामास भारत,भारत! द्रोणको मारनेके उद्देश्यसे शीघ्रतापूर्वक आते हुए राजा विराटको अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए मद्रराज शल्यने रोक दिया

Sinabi ni Sanjaya: O Bhārata, nang sumugod nang mabilis si Haring Virāṭa, hangad ang kamatayan ni Droṇa, hinarang siya ni Śalya, ang hari ng Madra, na nag-aalab sa matinding poot. Ipinakikita ng sandaling ito na sa gitna ng kaguluhan ng digmaan, nagsasalpukan ang matibay na pasya at ang pagpigil ng estratehiya—at ang galit ay kayang ilihis ang landas kahit ng pinakamatatag na mandirigma.

Verse 15

शतानीकमथायान्तं नाकुलिं रभसं रणे । चित्रसेनो रुरोधाशु शरैद्रोणपरीप्सया,द्रोणाचार्यके वधकी इच्छासे रणक्षेत्रमें वेगपूर्वक आते हुए नकुलपुत्र शतानीकको चित्रसेनने अपने बाणोंद्वारा तुरंत रोक दिया

Sinabi ni Sanjaya: Nang sumugod nang padalus-dalos sa labanan si Śatānīka, anak ni Nakula, agad siyang hinarang ni Citrasena sa pamamagitan ng sunod-sunod na palaso, udyok ng pagnanais na makalapit kay Droṇācārya—ibig sabihin, itulak ang sagupaan tungo sa panig ni Droṇa ayon sa layon ng tunggalian.

Verse 16

अर्जुन च युधां श्रेष्ठ प्राद्रवन्तं महारथम्‌ । अलम्बुषो महाराज राक्षसेन्द्रो न्यवारयत्‌

Sinabi ni Sanjaya: O hari, nang sumugod si Arjuna—ang pinakadakila sa mga mandirigma—sa kanyang dakilang karwahe, hinarang at pinigil siya ni Alambuṣa, ang panginoon ng mga Rākṣasa. Ipinakikita nito na sa siksik ng labanan, kahit ang pinakamatwid at pinakamasigasig na bayani ay maaaring maantala ng isang makapangyarihang kalaban, upang subukin ang tatag at pagpipigil sa gitna ng kaguluhan.

Verse 17

महाराज! कौरव-सेनापर धावा करते हुए योद्धाओंमें श्रेष्ठ महारथी अर्जुनको राक्षसराज अलम्बुषने रोका ।। तथा द्रोणं महेष्वासं निध्नन्तं शात्रवान्‌ रणे | धृष्टद्युम्नो5थ पाज्चाल्यो हृष्टरूपमवारयत्‌

Sinabi ni Sanjaya: O hari, sa mga pangunahing mandirigmang sumasalakay sa hukbong Kaurava, si Arjuna—ang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe—ay hinarang ni Alambuṣa, ang hari ng mga Rākṣasa. Gayundin, sa gitna ng labanan, si Dhrishtadyumna ng Pañcāla, nagliliwanag sa mabangis na paninindigan, ay humarap at pumigil kay Droṇa, ang makapangyarihang mamamana, habang pinabubuwal niya ang kanyang mga kaaway. Ipinakikita ng tagpong ito na ang mahahalagang kampeon ay sadyang pinagtatapat upang pigilan ang pagpatay at ibaling ang agos ng digmaan—tapang at estratehiya na magkakawing sa mabigat na pananagutang moral ng pakikidigmang nakatali sa dharma at tungkulin.

Verse 18

इसी प्रकार रणभूमिमें शत्रुसैनिकोंका संहार करनेवाले, हर्ष और उत्साहसे युक्त, महाधनुर्धर द्रोणाचार्यको पांचाल राजकुमार धृष्टद्युम्नने आगे बढ़नेसे रोक दिया ।।

Wika ni Sañjaya: O Hari, kung paanong hinarang ni Dhṛṣṭadyumna ang pagsulong ni Droṇācārya—ang dakilang mamamana na masigla at masaya sa paglipol sa hukbo ng kaaway—gayon din, sa lakas na walang pag-uurong, pinigil ng mga mandirigmang nakasakay sa karwahe ng iyong panig ang iba pang dakilang kampeon ng mga Pāṇḍava na rumaragasa pasulong. Sa gitna ng nagngangalit na labanan, ang galing ng bawat isa at ang disiplinadong pagtutol ang humuhubog sa takbo ng pagpatay at pagkaligtas, kahit ang lahat ay ginagapos ng tungkulin sa digmaan.

Verse 19

गजारोहा गजैस्तूर्ण संनिपत्य महामृथे । योधयन्तश्न मृदूनन्त: शतशो5थ सहस्रश:,उस महासमरमें सैकड़ों और हजारों हाथीसवार तुरंत ही विपक्षी गजारोहियोंसे भिड़कर परस्पर जूझने और सैनिकोंको रौंदने लगे

Wika ni Sañjaya: Sa dakilang labanan, ang mga mangangabayo sa elepante ay mabilis na sumugod sakay ng kanilang mga elepante at bumangga sa katapat na pangkat ng mga elepante. Pagkaraan, daan-daan at libu-libo, nagtagisan sila nang dikit-dikit, habang ang mabibigat na hayop ay yumuyurak sa mga kawal sa ilalim ng kanilang mga paa—larawan ng nakalulunod na lakas ng digmaan, kung saan ang tapang at taktika ay lumilitaw sa gitna ng pagwasak na walang pinipili.

Verse 20

निशीथे तुरगा राजन्‌ द्रावयन्त: परस्परम्‌ । समदृश्यन्त वेगेन पक्षवन्तो यथाउद्रय:

Wika ni Sañjaya: Sa kalaliman ng gabi, O Hari, ang mga kabayo, na nagtutulakan at nagtutulak sa isa’t isa sa kanilang pagragasa, ay nagmistulang mga nilalang na may pakpak dahil sa tindi ng kanilang bilis. Sa dilim na iyon, ang pagkasidhi ng labanan ay nagpaanyong lampas sa likas na anyo ang karaniwang kabayo, na para bang ang digmaan mismo ang nagkaloob sa kanila ng mga pakpak.

Verse 21

राजन! रातके समय एक-दूसरेपर वेगसे धावा करते हुए घोड़े पंखधारी पर्वतोंके समान दिखायी देते थे ।।

Wika ni Sañjaya: O Hari, sa dilim ng gabi, habang ang mga kabayo’y nagsasalpukan sa matinding bilis, nagmistula silang mga bundok na may pakpak. At ang mga kawal na nakasakay sa kabayo, tangan ang sibat (prāsa), diyabelin (śakti), at mahabang sibat (ṛṣṭi), ay sumusulong nang magkakahiwalay, bawat isa’y sumisigaw ng sariling sigaw-pandigma, at nakikipagsagupaan nang dikitan sa kabalyerya ng kaaway.

Verse 22

नरास्तु बहवस्तत्र समाजम्मु: परस्परम्‌ । गदाभिमर्मुसलैश्वैव नानाशस्त्रैश्व संयुगे,उस युद्धस्थलमें बहुसंख्यक पैदल मनुष्य गदा और मुसल आदि नाना प्रकारके अस्त्रोंद्वारा एक-दूसरेपर आक्रमण करते थे

Wika ni Sañjaya: Doon, sa siksikang labanan, maraming kawal na naglalakad ang nagsiksikan at nagsalpukan, at nagbagsakan—ang ilan ay may maso, ang ilan ay may pamalo, at ang iba’y may sari-saring sandata. Ipinakikita ng tanawing ito ang digmaan na nauuwi sa marahas na sagupaan nang dikitan, kung saan ang karaniwang mandirigma ang agad na nagbabayad ng halaga ng mga hangarin ng mga pinuno.

Verse 23

कृतवर्मा तु हार्दिक्यो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्‌ । वारयामास संक्रुद्धों वेलेवोद्वृत्तमर्णवम्‌

Wika ni Sañjaya: Si Hārdikya Kṛtavarmā, nag-aalab sa galit, ay humarang kay Dharmaputra Yudhiṣṭhira—gaya ng pampang na pumipigil sa dagat na umaalon at nagngangalit kapag ang mga alon ay sumisiklab. Ipinahihiwatig ng larawang ito ang pagpipigil sa gitna ng poot: kahit sa digmaan, ang lakas ay sinasalubong ng lakas na nagtatakda ng hangganan upang hindi na lalo pang lumala ang labanan.

Verse 24

युधिष्ठिरस्तु हार्दिक्यं विदृध्वा पजचभिराशुगै: । पुनर्विव्याध विंशत्या तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्‌,युधिष्ठिरने कृतवर्माकों पहले पाँच बाणोंसे घायल करके फिर बीस बाणोंसे बींध डाला और कहा--'खड़ा रह, खड़ा रह”

Wika ni Sañjaya: Si Yudhiṣṭhira, matapos munang tamaan si Hārdikya (Kṛtavarmā) ng limang palasong mabilis, ay muling tumusok sa kaniya ng dalawampu pa. Pagkaraan ay sinabi niya, “Manindigan—manindigan!” Sa gitna ng labanan, ang pananalita ng haring matuwid ay may mahigpit na bigat ng katarungan: hindi lamang pumatay ang hangad, kundi pigilan ang pagsulong ng kalaban at pilitin siyang harapin ang bunga ng dahas na siya mismo ang pumili.

Verse 25

कृतवर्मा तु संक्रुद्धो धर्मपुत्रस्य मारिष | धनुश्विच्छेद भल्लेन तं च विव्याध सप्तभि:

Wika ni Sañjaya: Si Kṛtavarmā, nagngangalit sa galit, ay sumalakay kay Dharmaputra Yudhiṣṭhira—O kagalang-galang. Sa pamamagitan ng matalim na palasong bhalla, pinutol niya ang busog nito, at saka niya tinusok pa ng pitong palaso. Ipinakikita ng tagpong ito kung paanong ang poot sa digmaan ay nagtutulak sa mandirigma na unahin ang pagwasak sa sandatang panangga ng kalaban, kahit ang kalaban ay bantog sa katuwiran.

Verse 26

अथान्यद्‌ धनुरादाय धर्मपुत्रो महारथ: । हार्दिक्यं दशभिर्बाणैर्बाह्लोरुससि चार्पयत्‌

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang anak ni Dharma, ang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, ay kumuha ng isa pang busog at tinamaan si Hārdikya ng sampung palaso, at tinusok din si Bāhlīka sa dibdib—itinutulak ang labanan pasulong sa matatag na lakas na inuutos ng tungkulin.

Verse 27

तदनन्तर महारथी धर्मकुमार युधिष्ठिरने दूसरा धनुष लेकर कृतवर्माकी छाती और भुजाओंमें दस बाण मारे ।।

Pagkaraan, ang dakilang mandirigmang si Yudhiṣṭhira, anak ni Dharma, ay kumuha ng isa pang busog at tinamaan si Kṛtavarmā sa dibdib at mga bisig ng sampung palaso. Sugatan sa labanan dahil sa mga palaso ng Dharmaputra, nanginig si Kṛtavarmā; at dahil sa galit, gumanti siya at tinusok si Yudhiṣṭhira ng pitong matatalim na palaso. Ipinakikita ng talatang ito na sa kaguluhan ng digmaan, ang sugat ay agad nagiging poot at ganting-dahas, sinusubok ang pagpipigil at katuwiran kahit sa mga naninindigan sa dharma.

Verse 28

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं निकृत्य च । प्राहिणोत्नेशितान्‌ बाणान्‌ पज्च राजज्छिलाशितान्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Pārtha (Yudhiṣṭhira), matapos putulin ang kanyang busog at putulin din ang panangga sa kamay, ay nagpakawala, O Hari, ng limang palasong tiyak ang tudla—mga palasong hinasa sa bato.

Verse 29

ते तस्य कवचं भित्त्वा हेमचित्रं महाधनम्‌ । प्राविशन्‌ धरणीं भित्त्वा वल्मीकमिव पन्नगा:

Sinabi ni Sañjaya: Binutas ng mga palasong iyon ang kanyang baluting maringal na inukitan ng ginto at napakamahal; saka tumagos sa lupa at naglaho sa ilalim nito—gaya ng mga ahas na sumusuot sa punso ng anay.

Verse 30

अक्ष्णोनिमिषमात्रेण सो$5न्यदादाय कार्मुकम्‌ | विव्याध पाण्डवं षष्ट्या सूतं च नवभि: शरै:

Sinabi ni Sañjaya: Sa loob lamang ng isang kisap-mata, dinampot niya ang isa pang busog at mabilis na tinamaan ang Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira) ng animnapung palaso, at ang kanyang tagapagmaneho ng karwahe ng siyam.

Verse 31

तस्य शक्तिममेयात्मा पाण्डवो भुजगोपमाम्‌ | चिक्षेप भरतश्रेष्ठ रथे न्यस्य महद्‌ धनु:

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, ang Pāṇḍava na may di-masukat na diwa, matapos ilapag sa karwahe ang kanyang malaking busog, ay inihagis sa kanya ang isang sibat—lumilipad na tila ahas, mabilis at paikot-ikot.

Verse 32

सा हेमचित्रा महती पाण्डवेन प्रवेरिता । निर्भिद्य दक्षिणं बाहुं प्राविशद्‌ धरणीतलम्‌,पाण्डुकुमार युधिष्ठिरकी चलायी हुई वह सुवर्ण-चित्रित विशाल शक्ति कृतवर्माकी दाहिनी भुजाको छेदकर धरतीमें समा गयी

Sinabi ni Sañjaya: Ang malaking sibat na may palamuting ginto, na inihagis ng Pāṇḍava, ay tumagos sa kanang bisig ni Kṛtavarmā at saka bumaon sa lupa.

Verse 33

एतस्मिन्नेव काले तु गृहा पार्थ: पुनर्धनु: । हार्दिक्यं छादयामास शरै: संनतपर्वभि:,इसी समय युधिष्ठिरने पुनः धनुष हाथमें लेकर झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा कृतवर्माको ढक दिया

Sinabi ni Sañjaya: Sa mismong sandaling iyon, muling dinampot ni Pārtha ang kaniyang busog at, sa pamamagitan ng mga palasong may nakabaluktot na mga dugtungan, lubusang tinakpan si Hārdikya (Kṛtavarmā) ng siksik na ulang-palaso. Ipinakikita ng tagpong ito ang walang humpay na agos ng digmaan, kung saan ang pasya at husay ay muling pinatutunayan, at maging ang mga bantog na mandirigma ay napipisil ng disiplinado at nakatuong lakas.

Verse 34

ततस्तु समरे शूरो वृष्णीनां प्रवरो रथी । व्यश्वसूतरथं चक्रे निमेषार्धाद्‌ युधिषछ्तिरम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, sa labang iyon, ang magiting na pangunahing mandirigmang tagapagpatakbo ng karwahe sa angkan ng Vṛṣṇi ay ginawang walang-karwahe si Yudhiṣṭhira—inalisan siya ng mga kabayo, ng sais, at ng karwahe—sa loob ng wala pang kalahating kisap-mata. Ipinakikita nito kung gaano kabilis kayang baligtarin ng husay sa digmaan ang mga panlabas na sandigan, kahit sa isang haring tapat sa dharma; sapagkat ang katuwiran ay hindi panangga laban sa marahas na pagkakataon ng larangan ng digmaan.

Verse 35

ततस्तु पाण्डवो ज्येष्ठ: खड्ग॑ चर्म समाददे । तदस्य निशितैर्बाणैव्यधमन्माधवो रणे

Sinabi ni Sañjaya: Noon, ang panganay sa mga Pāṇḍava ay kumuha ng tabak at kalasag. Ngunit sa labanan, tinamaan siya ni Mādhava (Kṛtavarmā) ng matatalim na palaso at nabasag ang tabak na iyon—ipinakikitang sa malupit na agos ng digmaan, kapwa paninindigan at sandata ay maaaring gumuho nang biglaan.

Verse 36

तोमरं तु ततो गृहा स्वर्णदण्डं दुरासदम्‌ । प्रैषयत्‌ समरे तूर्ण हार्दिक्यस्य युधिछ्िर:,तब समरांगणमें युधिष्ठिरने सुवर्णमय दण्डसे युक्त दुर्धर्ष तोमर हाथमें लेकर उसे तुरंत ही कृतवर्मापर चला दिया

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, kinuha ni Yudhiṣṭhira ang isang mabagsik na sibat na may gintong tangkay at agad itong inihagis sa labanan laban kay Hārdikya (Kṛtavarmā). Kahit sa gitna ng karahasan ng digmaan, itinatampok ng tagpong ito ang mabigat na tensiyong moral ng tungkuling kṣatriya: ang haring nagpapahalaga sa dharma ay napipilitang kumilos nang mariin kapag hinihingi ng digmaan.

Verse 37

तमापतन्तं सहसा धर्मराजभुजच्युतम्‌ । द्विधा चिच्छेद हार्दिक्य: कृतहस्त: स्मयन्निव,धर्मराजके हाथसे छूटकर सहसा अपने ऊपर आते हुए उस तोमरके सिद्धहस्त कृतवर्माने मुसकराते हुए-से दो टुकड़े कर दिये

Sinabi ni Sañjaya: Ang sibat, na dumulas mula sa bisig ni Dharmarāja, ay biglang humagibis patungo sa kaniya. Noon, si Hārdikya (Kṛtavarman), dalubhasa sa sandata, na wari’y nakangiti, ay hiniwa iyon sa dalawang piraso—ipinamalas ang payapang husay sa gitna ng nagngangalit na digmaan.

Verse 38

तत: शरशतेनाजोौ धर्मपुत्रमवाकिरत्‌ | कवचं चास्य संक्रुद्धः शरैस्तीक्ष्णरदारयत्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, sa gitna ng labanan, binuhusan ni Kṛtavarman si Dharmaputra Yudhiṣṭhira ng sandaang palaso. Sa tindi ng poot, pinilas din niya ang baluti ni Yudhiṣṭhira sa pamamagitan ng matutulis na palaso.

Verse 39

हार्दिक्यशरसंछन्न॑ं कवचं तन्‍्महाधनम्‌ । व्यशीर्यत रणे राज॑स्ताराजालमिवाम्बरात्‌,राजन! कृतवर्माके बाणोंसे आच्छादित हुआ वह बहुमूल्य कवच आकाशसे तारोंके समुदायकी भाँति रणभूमिमें बिखर गया

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, ang mahalagang baluting iyon—na nabalot ng mga palaso ni Hārdikya—ay nabasag at nagkalat sa larangan ng digmaan, na wari’y lambat ng mga bituin na nahulog mula sa langit.

Verse 40

स च्छिन्नधन्वा विरथ: शीर्णवर्मा शरार्दित: । अपायासीदू रणात्‌ तूर्ण धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:

Sinabi ni Sañjaya: Nang maputol ang kanyang busog, mawala ang kanyang karwahe, madurog ang baluti, at pahirapan ng mga palaso, si Dharmaputra Yudhiṣṭhira ay agad na umurong mula sa labanan.

Verse 41

कृतवर्मा तु निर्जित्य धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्‌ । पुनद्रोणस्य जुगुपे चक्रमेव महात्मन:,धर्मात्मा युधिष्ठिरको जीतकर कृतवर्मा पुनः महात्मा द्रोणके रथचक्रकी ही रक्षा करने लगा

Sinabi ni Sañjaya: Matapos madaig ang matuwid na si Yudhiṣṭhira, muling bumalik si Kṛtavarman upang bantayan ang gulong ng karwaheng pandigma ng dakilang Droṇa.

Verse 165

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे युधिष्ठिरापयानं नाम पज्चषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva—sa bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Ghaṭotkaca, sa labanan sa gabi—nagtatapos ang ika-165 kabanata na pinamagatang “Pag-urong ni Yudhiṣṭhira.”