Adhyaya 108

Verse 1

भी्नआ+ज () अमन षर्डाधिकभशततमोब< ध्याय: द्रोण और उनकी सेनाके साथ पाण्डव-सेनाका स द्ध तथा द्रोणाचार्यके साथ युद्ध करते समय रथ-भंग जानेपर युधिष्ठिरका पलायन ध्ृतराष्ट्र उवाच अर्जुने सैन्धवं प्राप्ते भारद्वाजेन संवृता: । पंचाला: कुरुभि: सार्थ किमकुर्वत संजय

Wika ni Dhṛtarāṣṭra: “Sañjaya, nang marating ni Arjuna ang hari ng Sindhu (Jayadratha), ano ang ginawa ng mga Pañcāla—na pinigil ng anak ni Bhāradvāja (Droṇa)—kasama ng mga Kuru?”

Verse 2

संजय उवाच अपराह्न महाराज संग्रामे लोमहर्षणे । पज्चालानां कुरूणां च द्रोणद्यूतमवर्तत

Sabi ni Sañjaya: “Mahal na Hari, nang sumapit ang hapon at nagngangalit ang labanan na nakapangingilabot, sumiklab sa pagitan ng mga Pañcāla at mga Kuru ang isang tunggaliang wari’y sugal—at si Droṇa mismo ang naging pusta.”

Verse 3

पज्चाला हि जिधघांसन्तो द्रोणं संहृष्टचेतस: । अभ्यमुजञ्चन्त गर्जन्त: शरवर्षाणि मारिष

Sabi ni Sañjaya: “O kagalang-galang na hari, ang mga Pañcāla, uhaw sa pagpatay kay Droṇa, nag-uumapaw ang loob sa paglalagablab, umuungal at nagpaulan ng mga palaso sa kanya.”

Verse 4

ततस्तु तुमुलस्तेषां संग्रामो<वर्तताद्भुत: । पज्चालानां कुरूणां च घोरो देवासुरोपम:,तदनन्तर उन पांचालों और कौरवोंमें घोर देवासुर-संग्रामके समान अद्भुत एवं भयंकर युद्ध होने लगा

Sabi ni Sañjaya: “Pagkaraan niyon, sa pagitan ng mga Pañcāla at mga Kuru ay sumiklab ang isang labanan na ubod ng ingay—kahanga-hanga sa lawak ngunit kakila-kilabot—na wari’y sagupaan ng mga deva at asura.”

Verse 5

सर्वे द्रोणरथं प्राप्प पज्चाला: पाण्डवै: सह । तदनीकं बिभित्सन्तो महास्त्राणि व्यदर्शयन्‌

Sabi ni Sañjaya: “Pagkatapos, ang lahat ng Pañcāla, kasama ang mga Pāṇḍava, ay lumapit sa karwahe ni Droṇa. Sa hangaring butasin ang hanay ng kanyang hukbo at guluhin ito, inilantad at pinakawalan nila ang mga makapangyarihang sandata.”

Verse 6

द्रोणस्य रथपर्यन्तं रथिनो रथमास्थिता: । कम्पयन्तो<भ्यवर्तन्त वेगमास्थाय मध्यमम्‌

Sabi ni Sañjaya: Ang mga mandirigma, nakasakay sa kani-kanilang karwaheng pandigma, ay sumulong hanggang sa pinakadulo ng karwahe ni Droṇa. Sa katamtamang bilis ngunit may matinding diin, tila pinayanig nila ang lupa; at lumapit sila upang harapin si Droṇācārya nang malapitan—larawan ng disiplinadong bagsik sa gitna ng walang humpay na tungkulin sa digmaan.

Verse 7

तमभ्ययादू बृहत्क्षत्र: केकयानां महारथ: । प्रवपन्‌ निशितान्‌ बाणान्‌ महेन्द्राशनिसंनिभान्‌

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Bṛhatkṣatra, ang dakilang mandirigmang-karwahe ng mga Kekaya, ay sumugod, at nagpaulan ng matutulis na palaso na wari’y kulog at kidlat—gaya ng vajra ni Indra.

Verse 8

तंतु प्रत्युद्ययौ शीघ्र क्षेमधूर्तिमहायशा: । विमुज्चन्‌ निशितान्‌ बाणान्‌ शतशो5थ सहस्रश:

Sabi ni Sañjaya: Noon, si Kṣemadhūrti na bantog ay mabilis na sumulong upang salubungin siya, at nagpakawala ng matutulis na palaso—daan-daan, at saka libu-libo—na walang patid ang bigwas.

Verse 9

धेष्टकेतुश्न चेदीनामृषभोडतिबलोदित: । त्वरितो< भ्यद्रवद्‌ द्रोणं महेन्द्र इव शम्बरम्‌

Sabi ni Sañjaya: Si Dhṛṣṭaketu, ang pinakabantog na ‘toro’ sa mga Cedi, ubod ng lakas at nag-alab sa pagkilos, ay mabilis na sumugod kay Droṇa—gaya ni Mahendra (Indra) na sumalakay sa demonyong si Śambara.

Verse 10

तमापतन्तं सहसा व्यादितास्यमिवान्तकम्‌ | वीरधन्वा महेष्वासस्त्वरमाण: समभ्ययात्‌,मुँह बाये हुए कालके समान सहसा आक्रमण करनेवाले धृष्टकेतुका सामना करनेके लिये महाधनुर्धर वीरधन्वा बड़े वेगसे आ पहुँचे

Sabi ni Sañjaya: Nang makita niyang biglang sumugod ang kalaban—na wari’y Kamatayan na nakanganga—si Vīradhvan, ang dakilang mamamana, ay nagmadaling sumalubong upang harapin ang papalapit na mananalakay.

Verse 11

युधिष्ठटिरं महाराजं जिगीषुं समवस्थितम्‌ । सहानीकं ततो दोणो न्‍्यवारयत वीर्यवान्‌,तदनन्तर पराक्रमी द्रोणाचार्यने विजयकी इच्छासे सेनासहित खड़े हुए महाराज युधिष्ठिरको आगे बढ़नेसे रोक दिया

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, hinarang ng makapangyarihang Droṇa si Haring Yudhiṣṭhira—na nakahandang nakatindig kasama ang kaniyang hukbo, uhaw sa tagumpay—at pinigil siyang sumulong.

Verse 12

नकुलं कुशल युद्धे पराक्रान्तं पराक्रमी । अभ्यगच्छत्‌ समायान्तं विकर्णस्ते सुत: प्रभो

Wika ni Sañjaya: O panginoon, ang iyong anak na si Vikarṇa—na isa ring magiting na mandirigma—ay sumulong upang salubungin si Nakula, na bihasa sa digmaan at papalapit na may matinding lakas.

Verse 13

प्रभो! आपके पराक्रमी पुत्र विकर्णने वहाँ आते हुए पराक्रमशाली युद्धकुशल नकुलका सामना किया ।।

Wika ni Sañjaya: Nang sumulong si Sahadeva, si Durmukha—na kilala sa pagpapahirap sa kaaway—ay nagpaulan sa kaniya ng libu-libong matutuling palaso.

Verse 14

सात्यकिं तु नरव्याघ्रं व्याप्रदत्तस्त्ववारयत्‌ | शरै: सुनिशितैस्तीकषणै: कम्पयन्‌ वै मुहुर्मुहु:

Wika ni Sañjaya: Ngunit hinarang ni Vyāpradatta si Sātyaki, ang tigre sa mga tao. Sa pamamagitan ng matatalim at matutulis na palaso, paulit-ulit niyang niyanig at ginulo ang hanay ng kalaban, kaya napigil si Sātyaki sa pagsulong.

Verse 15

द्रौपदेयान्‌ नरव्याप्रान्‌ मुडचत: सायकोत्तमान्‌ | संरब्धान्‌ रथिन: श्रेष्ठान्‌ सौमदत्तिरवारयत्‌

Wika ni Sañjaya: Ang limang anak ni Draupadī—mga magiting na tulad ng tigre sa mga tao, mga pangunahing mandirigmang nakasakay sa karwahe—ay nagngitngit at nagpaulan ng pinakamahuhusay na palaso sa kaaway. Ngunit si Śalya, anak ni Somadatta, ang pumigil sa kanilang lahat.

Verse 16

भीमसेनं तदा क्रुद्धं भीमरूपो भयानक: । प्रत्यवारयदायान्तमार्ष्यशृड्धिर्महारथ:,भयंकर रूपधारी एवं भयानक महारथी ऋष्यशुंग-कुमार अलम्बुषने उस समय क्रोधमें भरकर आते हुए भीमसेनको रोका

Sinabi ni Sañjaya: Noon, nang si Bhīmasena na nag-aalab sa galit ay sumugod pasulong, ang nakapanghihilakbot at kakila-kilabot na dakilang mandirigmang karwahe na si Ārṣyaśṛṅgi (Alambuṣa, anak ni Ṛṣyaśṛṅga), na nag-anyong nakakatakot, ay humarang at pumigil sa kanya.

Verse 17

तयो: समभवद्‌ युद्ध नरराक्षसयोर्मथे । यादृगेव पुरा वृत्तं रामरावणयोरनप

Sinabi ni Sañjaya: Sa pagitan nilang dalawa, sa kasagsagan ng labanan, sumiklab ang tunggalian ng isang tao at isang rākṣasa. O Hari, tulad ng sinaunang digmaan nina Rāma at Rāvaṇa, gayon din sa larangan ng digmaan: ang taong si Bhīmasena at ang rākṣasang si Alambuṣa ay nagharap sa pakikidigma.

Verse 18

ततो युधिष्छिरो द्रोणं नवत्या नतपर्वणाम्‌ | आजप्ने भरतगश्रेष्ठ: सर्वमर्मसु भारत,भरतनन्दन! तदनन्तर भरतभूषण युधिष्ठिरने झुकी हुई गाँठवाले नब्बे बाणोंसे द्रोणाचार्यके सम्पूर्ण मर्मस्थानोंमें आधात किया

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Yudhiṣṭhira, ang pinakamainam sa angkan ng Bharata, ay tumama kay Droṇācārya ng siyamnapung palasong may baluktot na dugtungan, at tinamaan siya sa lahat ng mahahalagang bahagi ng katawan.

Verse 19

त॑ द्रोणग: पञचविंशत्या निजघान स्तनान्तरे । रोषितो भरतश्रेष्ठ कौन्तेयेन यशस्विना,भरतश्रेष्ठ! यशस्वी कुन्तीकुमारके क्रोध दिलानेपर द्रोणाचार्यने उनकी छातीमें पचीस बाण मारे

Sinabi ni Sañjaya: Sa galit, si Droṇa ay tumama sa kanya sa dibdib ng dalawampu’t limang palaso—naudyok ng tanyag na anak ni Kuntī.

Verse 20

भूय एव तु विंशत्या सायकानां समाचिनोत्‌ | साश्व॒सूतध्वजं द्रोण: पश्यतां सर्वधन्विनाम्‌,फिर द्रोणने सम्पूर्ण धनुर्धरोंके देखते-देखते घोड़े, सारथि और ध्वजसहित युधिष्ठिरको बीस बाण मारे

Sinabi ni Sañjaya: Muli, si Droṇa—sa harap ng lahat ng mamamana—ay tumama (sa hari) ng dalawampung palaso, anupa’t pati ang mga kabayo, ang tagapagmaneho ng karwahe, at ang watawat nito ay natamaan din.

Verse 21

तान्‌ शरान्‌ द्रोणमुक्तांस्तु शरवर्षेण पाण्डव: । अवारयत धर्मात्मा दर्शयन्‌ पाणिलाघवम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Si Yudhiṣṭhira, ang matuwid na Pāṇḍava, na nagpapakita ng bilis at husay ng kanyang mga kamay, ay hinarang ang mga palasong pinakawalan ni Droṇa sa pamamagitan ng isang ulang-palaso na tugon mula sa kanya. Kahit sa gitna ng dahas ng labanan, ang kanyang kilos ay inilalarawan bilang naaayon sa dharma—may disiplina, may pagpipigil, at may layunin, hindi padalus-dalos.

Verse 22

ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धो धर्मराजस्य संयुगे । चिच्छेद समरे धन्वी धनुस्तस्य महात्मन:

Pagkaraan, si Droṇa, nag-aalab sa matinding galit laban kay Dharmarāja sa gitna ng labanan, ang dalubhasang mamamana, sa kasagsagan ng sagupaan, ay pinutol ang busog ng dakilang-loob na hari (Yudhiṣṭhira). Ipinakikita ng sandaling ito kung paanong ang poot ay nakapagtutulak kahit sa mga bantog na mandirigma na puntiryahin ang kakayahan ng kalaban na kumilos—ginagawang pagsubok ang digmaan sa pagpipigil at katatagan sa ilalim ng bigat ng dharma.

Verse 23

अथीनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महारथ: । शरैरनेकसाहसी: पूरयामास सर्वतः,धनुष काट देनेके पश्चात्‌ महारथी द्रोणाचार्यने बड़ी उतावलीके साथ कई हजार बाणोंकी वर्षा करके उन्हें सब ओरसे ढक दिया

Sinabi ni Sañjaya: Pagkatapos, ang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, sa pagmamadali, ay binuhusan siya—na ngayo’y wala nang busog—ng di-mabilang na palaso, pinupuno at tinatakpan siya mula sa lahat ng panig. Ipinakikita ng tagpong ito ang malupit na bugso ng digmaan: kapag may bentahe, agad itong ipinipilit, at ang napabagsak ay halos hindi binibigyan ng pahinga.

Verse 24

अदृश्यं वीक्ष्य राजानं भारद्वाजस्य सायकै: । सर्वभूतान्यमन्यन्त हतमेव युधिषछ्िरम्‌,राजा युधिष्ठिरको द्रोणाचार्यके बाणोंसे अदृश्य हुआ देख समस्त प्राणियोंने उन्हें मारा गया ही मान लिया

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita nilang ang Haring Yudhiṣṭhira ay hindi na matanaw—nawala sa paningin sa gitna ng mga palaso ng anak ni Bhāradvāja (Droṇa)—ipinalagay ng lahat ng nilalang na tiyak na siya’y napatay. Ipinapakita ng sandaling ito kung paanong sa ulap ng digmaan, ang nakikita ay tumitigas na parang katiyakan, at ang bulung-bulungan at takot ay nakalalamang sa katotohanan, na lalo pang nagpapabigat sa pasaning moral ng mga pinuno at ng mga hukbo.

Verse 25

केचिच्चैनममन्यन्त तथैव विमुखीकृतम्‌ । हतो राजेति राजेन्द्र ब्राह्मणेन महात्मना

Sinabi ni Sañjaya: May ilan na nag-akala na siya (Yudhiṣṭhira) ay natalo at napilitang tumalikod sa pag-atras. Ang iba naman, O pinakamainam sa mga hari, ay naniwalang ang hari ay napatay ng dakilang-loob na brāhmaṇa (Droṇa). Ipinahihiwatig ng ulat na ito na sa gitna ng kalituhan ng digmaan, ang akala at bulung-bulungan ay lumalamang sa katiyakan, at ang pagbagsak ng isang matuwid na pinuno ay nagiging dagok na moral na yayanig sa buong larangan.

Verse 26

स कृच्छूं परम॑ प्राप्तो धर्मराजो युधिष्ठिर: । त्यक्त्वा तत्‌ कार्मुकं छिन्न॑ भारद्वाजेन संयुगे

Sinabi ni Sañjaya: Si Haring Yudhiṣṭhira, na matatag sa dharma, ay naitulak sa sukdulang paghihirap sa larangan ng digmaan; sapagkat ang kaniyang busog ay naputol sa labanan ng kamay ni Bhāradvāja (Droṇa), kaya napilitan siyang iwan iyon—larawan ng matuwid na hari na ibinabagsak ng mabagsik na pangangailangan at biglaang pagbaligtad ng kapalaran sa digmaan.

Verse 27

ततस्तान्‌ सायकांस्तत्र द्रोणनुन्नानू सहस्रश:

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, sa larangan ding iyon, ang mga palasong yaon—na pinakawalan ni Droṇa—ay bumulusok nang libu-libo, lalo pang pinatindi ang karahasan ng sagupaan at ipinamalas kung paanong ang isang dalubhasa sa sandata ay kayang palakihin ang saklaw ng pagwasak sa digmaan.

Verse 28

छित्त्वा तु तान्‌ शरान्‌ राजन्‌ क्रोधसंरक्तलोचन:

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, matapos putulin ang mga palasong iyon, na ang mga mata’y namumula sa poot…”

Verse 29

शक्ति जग्राह समरे गिरीणामपि दारिणीम्‌ । स्वर्णदण्डां महाघोरामष्टघण्टां भयावहाम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Sa gitna ng labanan, sinunggaban niya ang sandatang śakti—napakabagsik na kaya nitong biyakin maging ang mga bundok—may tangkay na ginto, lubhang kakila-kilabot, may walong kampana, at nakapanghihilakbot pagmasdan.

Verse 30

राजन्‌! उस समरांगणमें क्रोधसे लाल आँखें किये युधिष्ठिरने द्रोणके उन बाणोंको काटकर एक शक्ति हाथमें ली, जो पर्वतोंको भी विदीर्ण कर देनेवाली थी। उसमें सोनेका डंडा और आठ घंटियाँ लगी थीं। वह अत्यन्त घोर शक्ति मनमें भय उत्पन्न करनेवाली थी ।।

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, sa larangang iyon si Yudhiṣṭhira, na namumula ang mga mata sa poot, ay pinutol ang mga palaso ni Droṇa at sinunggaban sa kamay ang isang sandatang śakti—na kayang biyakin maging ang bundok. May tangkay itong ginto at may walong kampana. Ang lubhang kakila-kilabot na śakti ay wari’y nagbubunsod ng takot sa isipan. Itinaas niya ito nang may galak, at ang makapangyarihang mandirigma’y umungal nang malakas, na para bang sa ungol na iyon ay tinatakot niya ang lahat ng nilalang, O Bhārata.

Verse 31

भारत! उसे चलाकर हर्षमें भरे हुए बलवान युधिष्ठिरने बड़े जोरसे सिंहनाद किया। उन्होंने उस सिंहनादसे सम्पूर्ण भूतोंमें भय-सा उत्पन्न कर दिया ।।

O Bharata! Si Yudhiṣṭhira na makapangyarihan, puspos ng galak at tuwa, ay inihugoy ang sandatang Śakti at nagpalabas ng malakas na sigaw na parang leon, na wari’y naghasik ng pangamba sa lahat ng nilalang. Nang makita ng lahat ang Śakti na itinaas ni Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) sa gitna ng labanan, bigla silang sabay-sabay na sumigaw: “Nawa’y maging ligtas si Droṇa; nawa’y mapabuti si Droṇācārya!”

Verse 32

सा राजभुजनिर्मुक्ता निर्मुक्तोरगसंनिभा । प्रज्वालयन्ती गगनं दिश: सप्रदिशस्तथा

Wika ni Sañjaya: Nang pakawalan mula sa bisig ng hari, ang Śakti—gaya ng ahas na bagong nakalabas sa lumang balat—ay nagliyab at nagningas, na wari’y sinusunog ang langit, pati ang mga dako at mga kabahaging dako.

Verse 33

तामापतन्तीं सहसा दृष्टवा द्रोणो विशाम्पते

Wika ni Sañjaya: O panginoon ng bayan, nang biglang makita ni Droṇa na siya’y rumaragasa pababa patungo sa kanya, agad siyang nagbantay at namalas ang nalalapit na panganib sa gitna ng kaguluhan ng labanan.

Verse 34

प्रादुश्चक्रे ततो ब्राह्ममस्त्रमस्त्रविदां वर: | प्रजानाथ! तब सहसा आती हुई उस शक्तिको देखकर अस्त्रवेत्ताओंमें श्रेष्ठ द्रोणने ब्रह्मास्त्र प्रकट किया ।।

Wika ni Sañjaya: O tagapangalaga ng bayan! Nang makita ni Droṇa—ang pinakadakila sa mga bihasa sa sandata—ang Śakti na biglang sumasalakay, agad niyang ipinamalas ang Brahmāstra. Sa bisa ng banal na sandatang iyon, ang nakapanghihilakbot na Śakti ay naging abo.

Verse 35

ततो युधिष्छिरो राजा द्रोणास्त्रं तत्‌ समुद्यतम्‌

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, nakita ni Haring Yudhiṣṭhira na ang sandata ni Droṇa ay naitaas at inihanda—isang nakapanghihilakbot na hudyat ng paglala ng digmaan.

Verse 36

विद्ध्वा तं च रणे द्रोणं पठ्चभिनतपर्वभि:

Sabi ni Sañjaya: Nang tamaan niya si Droṇa sa larangan ng digmaan ng limang palasong mahusay ang pagkakayari, ang mga dugtungan ay baluktot at matibay, nasugatan niya ang dakilang punong-kumandante sa gitna ng sagupaan—isang tanda ng tindi ng digmaan at ng mabigat na pasaning moral ng pag-atake sa iginagalang na guro sa kaguluhan ng tungkuling pandigma.

Verse 37

तदपास्य धनुश्किन्नं द्रोण: क्षत्रियमर्दन:

Sabi ni Sañjaya: Itinapon ni Droṇa—ang dumudurog sa mga mandirigma—ang busog na ngayo’y naputol, at tumindig na handang ipagpatuloy ang labanan. Ipinahihiwatig ng taludtod ang madilim na tatag ng isang dalubhasa sa sandata: kahit wasak ang armas, hindi niya iniiwan ang tungkuling pandigma sa gitna ng pagyanig ng budhi sa digmaan.

Verse 38

गदां चिक्षेप सहसा धर्मपुत्राय मारिष | आर्य! क्षत्रियमर्दन द्रोणने उस कटे हुए धनुषको फेंककर सहसा धर्मपुत्र युधिष्ठिरपर गदा चलायी ।। तामापतन्तीं सहसा गदां दृष्टवा युधिष्ठिर:

Sabi ni Sañjaya: “O kagalang-galang! Biglang inihagis ni Droṇa ang isang pamalo (gada) kay Dharmaputra (Yudhishthira). O marangal na dumudurog sa mga mandirigma! Matapos itapon ang naputol na busog, sa isang kisapmata’y pinakawalan ni Droṇa ang gada patungo sa matuwid na si Yudhishthira. Nang makita ni Yudhishthira ang gadang iyon na rumaragasa sa kanya…”

Verse 39

ते गदे सहसा मुक्ते समासाद्य परस्परम्‌

Sabi ni Sañjaya: Nang biglang ihagis ang dalawang gada, nagsalubong ang mga ito nang harapan, nagbanggaan sa gitna ng paglipad—larawan ng walang-humpay na pag-igting ng digmaan, kung saan lakas ang sumasagot sa lakas, at ang loob ng mga mandirigma’y tumitigas tungo sa kapwa pagwasak sa halip na pagpipigil.

Verse 40

! गा रे . -कैकओ ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धो धर्मराजस्य मारिष

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Droṇa, labis ang poot, ay ibinaling ang galit kay Dharmarāja (Yudhishthira), O kagalang-galang. Ipinakikita ng tagpong ito na sa init ng digmaan, maging ang bantog na guro ay maaaring itulak ng galit, at ang labanan ay lalo pang tumatama sa sentrong moral ng mga Pāṇḍava.

Verse 41

चतुर्भिनिशितैस्ती&णै्हयान्‌ जघ्ने शरोत्तमै: । माननीय नरेश! तब द्रोणाचार्य अत्यन्त कुपित हो उठे और उन्होंने सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए चार तीखे एवं उत्तम बाणोंद्वारा धर्मराजके चारों घोड़ोंको मार डाला ।।

Sinabi ni Sañjaya: “O kagalang-galang na hari, noon si Droṇācārya, nag-aalab sa matinding galit, ay pinabagsak ang apat na kabayo ni Dharmarāja sa pamamagitan ng apat na napakatalim at pinakamainam na palaso na hinasa hanggang sa sukdulang talas. At sa iisang palasong may malapad na ulo, pinutol niya ang busog na wari’y watawat ni Indra.”

Verse 42

हताश्चात्‌ तु रथात्‌ तूर्णमवप्लुत्य युधिषछ्िर:

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Yudhiṣṭhira, yumanig at pinanghinaan ng loob, ay mabilis na lumundag pababa mula sa kanyang karwahe.

Verse 43

विरथं तं समालोक्य व्यायुधं च विशेषत:

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita siyang wala nang karwahe at, lalo na, wala nang sandata, naunawaan ng mga nakasaksi ang bigat ng kanyang kalagayan.

Verse 44

मुज्चंश्लेषुगणांस्तीक्ष्णाल्लँंघुहस्तो दृढव्रत:

Sinabi ni Sañjaya: Taglay ang di-matitinag na panata at mabilis na mga kamay, patuloy siyang nagpapakawala ng mga ulang palaso na matatalim.

Verse 45

तमभिद्रुतमालोक्य द्रोणेनामित्रघातिना

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita siyang sumugod, si Drona—ang mamumuksa ng mga kaaway—ay agad na tumuon sa papalapit na paglusob.

Verse 46

हतो राजा हतो राजा भारद्वाजेन मारिष

Sinabi ni Sañjaya: “Napatay ang hari—napatay ang hari—O marangal na ginoo, sa kamay ng anak ni Bharadvāja.” Ang sigaw na ito’y nagdadala ng pagkabigla sa isang mahalagang kamatayan sa digmaan: ang pagbagsak ng isang pinuno ay hindi lamang pangyayaring pangtaktika, kundi isang pagkapunit sa moral at pulitika na nagpapalalim ng dalamhati, takot, at damdaming hindi na maibabalik ang mga bunga nito.

Verse 47

इत्यासीत्‌ सुमहाउ्छब्द: पाण्डुसैन्यस्य भारत । भारत! माननीय नरेश! पाण्डुसेनामें यह महान्‌ कोलाहल होने लगा कि *राजा मारे गये, राजा मारे गये' ।।

Sinabi ni Sañjaya: “O Bhārata, sumiklab sa hukbo ng mga Pāṇḍava ang napakalakas na kaguluhan—‘Napatay ang hari! Napatay ang hari!’ Pagkaraan, si Haring Yudhiṣṭhira, anak ni Kuntī, ay dagling sumakay sa karwahe ni Sahadeva at umurong mula roon, na inihatid ng mga kabayong matutulin.”

Verse 105

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें ध्वजवर्णनविषयक एक यो पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa ganito, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva, sa bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Jayadratha, nagwakas ang ika-isandaan at ikalimang kabanata—na ukol sa paglalarawan ng mga watawat at sagisag. Ipinahihiwatig ng ganitong paglalapat ng balangkas na maingat ang pagkakaayos ng salaysay ng digmaan sa epiko: kahit sa gitna ng karahasan, binibigyang-diin ang mga simbolo ng pagkakakilanlan at paninindigan (gaya ng mga pamantayan at bandila) na humuhubog sa loob, katapatan, at etikal na pag-unawa ng mga mandirigma.

Verse 106

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि युधिष्ठिरापयाने षडधिकशततमो<ध्याय:

Sa gayon nagtatapos, sa kagalang-galang na Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva, sa bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Jayadratha, ang kabanatang ukol sa pagsulong (o pag-alis) ni Yudhiṣṭhira—ang ika-isandaan at ikaanim na kabanata.

Verse 266

आददे<न्यद्‌ धर्नुर्दिव्यं भास्वरं वेगवत्तरम्‌ इस प्रकार भारी संकटमें पड़े हुए धर्मराज युधिष्ठिरने युद्धमें द्रोणाचार्यके द्वारा काट दिये गये उस धनुषको त्यागकर दूसरा प्रकाशमान एवं अत्यन्त वेगशाली दिव्य धनुष धारण किया

Sinabi ni Sañjaya: Sa mabigat na krisis na iyon, si Dharmaraja Yudhiṣṭhira, matapos talikuran ang busog na pinutol ni Droṇācārya sa labanan, ay humawak ng isa pang busog na maka-diyos—nagniningning at higit na mabilis ang puwersa—bilang tanda ng matatag na paninindigan at disiplinadong pagtitiis sa ilalim ng bigat na moral ng digmaan.

Verse 276

चिच्छेद समरे वीरस्तदद्भुतमिवाभवत्‌ । तदनन्तर वीर युधिष्ठिरने समरांगणमें द्रोणाचार्यके चलाये हुए सहस्रों बाणोंके टुकड़े- टुकड़े कर डाले। वह अद्भुत-सी बात हुई

Sinabi ni Sanjaya: Sa gitna ng labanan, pinutol-putol iyon ng bayani; wari’y isang kababalaghan. Pagkaraan nito, ang matapang na Yudhishthira, sa larangan ng digmaan, ay dinurog at pinagpira-piraso ang libu-libong palasong pinakawalan ni Acharya Drona—isang gawang tunay na pambihira.

Verse 326

द्रोणान्तिकमनुप्राप्ता दीप्तास्या पन्नगी यथा । केंचुलसे छूटे हुए सर्पके समान राजाकी भुजाओंसे मुक्त हुई वह शक्ति आकाश

Sinabi ni Sanjaya: Nakawala mula sa bisig ng hari na parang ahas na dumudulas mula sa nalaglag na balat, ang nagliliyab na sandatang iyon ay sumugod patungo kay Drona. Nililiwanagan nito ang langit, ang mga dako at ang mga pagitan ng mga dako; tulad ng babaeng ahas na may bungangang apoy, dumaluhong ito at umabot sa piling ni Dronacharya.

Verse 343

जगाम स्यन्दनं तूर्ण पाण्डवस्य यशस्विन: । वह अस्त्र भयंकर दीखनेवाली उस शक्तिको भस्म करके तुरंत ही यशस्वी युधिष्ठिरके रथकी ओर चला

Sinabi ni Sanjaya: Mabilis na inihatid ng tagapagmaneho ang karwahe patungo sa marangal na Pāṇḍava. Matapos gawing abo ang nakapanghihilakbot na lakas na wari’y sandata, agad siyang bumaling patungo sa karwahe ng bantog na Yudhishthira.

Verse 353

अशामयन्महाप्रज्ञो ब्रह्मास्त्रेणेव मारिष | माननीय नरेश! तब महाप्राज्ञ राजा युधिष्ठिरने द्रोणद्वारा चलाये गये उस ब्रह्मास्त्रको ब्रह्मास्त्रद्वारा ही शान्‍्त कर दिया

Sinabi ni Sanjaya: O kagalang-galang na hari! Ang dakilang-loob at lubhang marunong na si Yudhishthira ay nagpatahimik sa Brahmāstra na pinakawalan ni Droṇa—sa pamamagitan ng sarili niyang Brahmāstra.

Verse 363

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन चिच्छेदास्प महद्‌ धनु: । इसके बाद झुकी हुई गाँठवाले पाँच बाणोंद्वारा रणक्षेत्रमें द्रोणाचार्यको घायल करके तीखे क्षुरप्रसे उनके विशाल धनुषको काट दिया

Sinabi ni Sanjaya: Sa pamamagitan ng palasong tila talim ng labaha, ubod ng talas, pinutol niya ang dakilang busog. Pagkaraan, sa limang palasong may nakayukong dulo, sinugatan niya si Dronacharya sa larangan; at sa matalim na kṣurapra, muli niyang pinutol ang malaki nitong busog.

Verse 383

गदामेवाग्रहीत्‌ क्रुद्धश्चिक्षेप च परंतप । शत्रुओंको संताप देनेवाले नरेश! उस गदाको सहसा अपने ऊपर आती देख क्रोधमें भरे हुए युधिष्ठिरने भी गदा ही उठा ली और द्रोणाचार्यपर चला दी

Wika ni Sañjaya: Sa galit, sinunggaban niya ang kaniyang pamalo at inihagis, O tagapagsunog ng mga kaaway. Nang makita ni Yudhiṣṭhira ang pamalong iyon na biglang sumasalpok patungo sa kaniya, nag-alab din ang kaniyang poot; itinaas niya ang isang pamalo at inihagis pabalik, itinutok laban kay Droṇācārya.

Verse 393

संघर्षात्‌ पावकं मुक्त्वा समेयातां महीतले । एकबारगी छोड़ी हुई वे दोनों गदाएँ एक-दूसरीसे टकराकर संघर्षसे आगकी चिनगारियाँ छोड़ती हुई पृथ्वीपर गिर पड़ीं

Wika ni Sañjaya: Sa init ng sagupaan, ang dalawang pamalo na sabay na inihagis ay nagbanggaan; mula sa lakas ng salpukan ay tumalsik ang mga kislap na wari’y apoy, at saka kapwa bumagsak sa lupa.

Verse 416

केतुमेकेन चिच्छेद पाण्डवं चार्दयत्‌ त्रिभि: । फिर एक भल्ल चलाकर उनका धनुष काट दिया। एक भल्‍्लसे इन्द्रध्वजके समान उनकी ध्वजा खण्डित कर दी और तीन बाणोंसे पाण्डुपुत्र युधिष्ठिरको भी पीड़ा पहुँचायी

Wika ni Sañjaya: Sa isang palaso, pinutol niya ang watawat; at sa tatlo pa, tinamaan niya ang Pāṇḍava—si Yudhiṣṭhira—at pinasakit. Pagkaraan, sa isa pang palaso ay pinutol niya ang busog nito; at sa isa pa’y winasak niya ang bandila, na wari’y watawat ni Indra.

Verse 426

तस्थावूर्ध्वभुजो राजा व्यायुधो भरतर्षभ । भरतश्रेष्ठ! जिसके घोड़े मारे गये थे, उस रथसे तुरंत ही कूदकर राजा युधिष्छिर बिना आयुधके हाथ ऊपर उठाये धरतीपर खड़े हो गये

Wika ni Sañjaya: O toro sa angkan ng Bharata, ang hari ay tumindig sa lupa na nakataas ang mga bisig, walang sandata—pagkababa niyang bigla mula sa karwaheng yaong napatay na ang mga kabayo.

Verse 433

द्रोणो व्यमोहयच्छत्रून्‌ सर्वसैन्यानि वा विभो । प्रभो! उन्हें रथ और विशेषतः आयुधसे रहित देख द्रोणाचार्यने शत्रुओं तथा उनकी सम्पूर्ण सेनाओंको मोहित कर दिया

Wika ni Sañjaya: O makapangyarihan, nilito ni Droṇa ang mga kaaway—maging ang buong hukbo nila—nang makita niyang sila’y nawalan ng mga karwahe at, higit sa lahat, ng mga sandata.

Verse 443

अभिदुद्राव राजानं सिंहो मृगमिवोल्बण: । दृढ़तापूर्वक व्रतका पालन करनेवाले द्रोणके हाथ बड़ी फुर्तीसे चलते थे। जैसे प्रचण्ड सिंह किसी मृगका पीछा करता हो

Sinabi ni Sañjaya: Sumugod si Droṇa nang tuwiran kay Haring Yudhiṣṭhira na parang mabangis na leon na dumadamba sa usa. Matatag sa mahihigpit niyang panata at disiplina, kumilos ang kaniyang mga kamay nang mabilis at tiyak; at habang lumalapit sa hari, pinaulanan niya ito ng sunod-sunod na bugso ng matatalim na palaso—larawan ng walang humpay na diwang mandirigma, na kasabay ang bigat ng dharma sa pag-atake sa matuwid na pinuno.

Verse 456

हाहेति सहसा शब्द: पाण्डूनां समजायत । शत्रुनाशक द्रोणाचार्यके द्वारा युधिष्ठिरका पीछा होता देख पाण्डवदलमें सहसा हाहाकार मच गया

Sinabi ni Sañjaya: Biglang umalingawngaw sa hanay ng mga Pāṇḍava ang sigaw na “Hā! Hā!” Nang makita nilang si Droṇācārya—kilala bilang tagapuksa ng mga kaaway—ay mariing humahabol kay Yudhiṣṭhira, agad na sinakmal ng pangamba ang mga hanay ng Pāṇḍava at sumabog sa iisang panaghoy, na nagpapakita kung gaano kabilis kumalat ang takot sa hukbo kapag ang matuwid na pinuno ay nalalagay sa panganib.

Verse 554

, 4 ली] स्थ्न्ड |[&8:/ है है... “ बी ।] १३ | 5 है ८“ ०८० मय, | य ४

Ang ibinigay na tekstong Sanskrit ay mukhang sira/halo-halo (malamang dahil sa OCR o depektong scan) at hindi na maibabalik bilang isang śloka ng Mahābhārata. Kung wala ang wastong teksto sa Devanāgarī para sa Droṇa-parvan, adhyāya 108, talata 554 (edisyong Gītā Press), hindi makagagawa ng tapat na salin.