Shloka 2

ततः शब्दो महानासीत्‌ सैन्ययोरुभयोर्नुप । निर्गच्छमानयो: संख्ये सागरप्रतिमो महान्‌,महाराज! वे दोनों सेनाएँ जब युद्धके लिये शिविर्से बाहर निकलने लगीं, उस समय संग्रामभूमिमें महासागरकी गर्जनाके समान महान्‌ घोष होने लगा

tataḥ śabdo mahān āsīt sainyayor ubhayor nṛpa | nirgacchamānayoḥ saṅkhye sāgara-pratimo mahān ||

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan nito, O Hari, nang lumalabas ang dalawang hukbo upang sumabak sa labanan, sumiklab ang isang napakalakas na ugong mula sa magkabilang panig—malawak at malalim, gaya ng dagundong ng karagatan. Ipinapakita ng taludtod na ang darating na sagupaan ay hindi simpleng alitan ng iilan, kundi isang pangyayaring yayanig sa daigdig, kung saan ang sama-samang loob at bugso ng digmaan ay lumalampas sa kapangyarihan ng bawat tao.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
शब्दःsound, roar
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative, Singular
महान्great
महान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
आसीत्was, arose
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
सैन्ययोःof the two armies
सैन्ययोः:
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Genitive, Dual
उभयोःof both
उभयोः:
TypeAdjective
Rootउभ
FormMasculine/Neuter, Genitive, Dual
नृपO king
नृप:
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Vocative, Singular
निर्गच्छमानयोःof the two (armies) going out
निर्गच्छमानयोः:
TypeVerb
Rootनिर्गच्छत्
FormPresent active participle (Śatṛ), Masculine/Neuter, Genitive, Dual
संख्येin battle
संख्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंख्या
FormFeminine, Locative, Singular
सागर-प्रतिमःocean-like
सागर-प्रतिमः:
Karta
TypeAdjective
Rootसागरप्रतिम
FormMasculine, Nominative, Singular
महान्great
महान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
T
the two armies (Pāṇḍava and Kaurava forces)
O
ocean (as simile)

Educational Q&A

The verse highlights how war amplifies human intention into an overwhelming collective force—symbolized by an ocean-like roar—inviting reflection on responsibility, restraint, and the ethical weight of mass conflict.

As both armies leave their camps and move out to form up for battle, a huge, ocean-like clamour rises across the battlefield; Sañjaya reports this to King Dhṛtarāṣṭra to convey the scale and intensity of the moment.