Shloka 57
Chapter 89: Bhīma dispatched to protect Ghaṭotkaca amid escalating engagements
Devanagari script
ते प्रसुप्ते बले तत्र परिश्रान्तजने नृप । हस्त्यश्वबहुले रात्रौ प्रेक्षणीये बभूवतु:,नरेश्वर! जिनमें हाथी और घोड़ोंकी अधिकता थी, उन दोनों पक्षकी सेनाओंमें सब लोग परिश्रमसे चूर-चूर हो रहे थे। रातके समय जब दोनों सेनाएँ सो गयीं, उस समय वे देखनेयोग्य हो गयीं
Translation
Sinabi ni Sanjaya: “O hari ng mga tao! Sa dalawang hukbo roon—na sagana sa mga elepante at kabayo—ang lahat ay lupaypay sa pagod. Sa oras ng gabi, nang makatulog na ang magkabilang panig, ang tanawin ay naging karapat-dapat pagmasdan.”
Word by Word
तेthose two
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
प्रसुप्तेasleep
प्रसुप्ते:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रसुप्त (√स्वप्)
FormMasculine, Nominative, Dual
बलेin the army/forces
बले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Locative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
परिश्रान्त-जनेamong the exhausted people
परिश्रान्त-जने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपरिश्रान्त + जन
FormMasculine, Locative, Singular
नृपO king
नृप:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Vocative, Singular
हस्ति-अश्व-बहुलेin (a place/army) abounding in elephants and horses
हस्ति-अश्व-बहुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootहस्ति + अश्व + बहुल
FormNeuter, Locative, Singular
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरात्रि
FormFeminine, Locative, Singular
प्रेक्षणीयेworth seeing, splendid to behold
प्रेक्षणीये:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रेक्षणीय (√ईक्ष्)
FormMasculine, Nominative, Dual
बभूवतुःbecame / were
बभूवतुः:
Karta
TypeVerb
Root√भू
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Dual
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes