Shloka 36
(जयद्रथो भग्नवाहो रथं तं त्यक्त्वा ययौ यत्र राजा कुरूणाम् | स सौबल: सानुगः सानुजश्न दृष्टवा भीम॑ मूढचेता भयार्त: ।। घोड़ोंके मारे जानेपर जयद्रथ उस रथको छोड़कर जहाँ शकुनि, सेवकवृन्द तथा छोटे भाइयोंसहित कुरुराज दुर्योधन था, वहीं चला गया। भीमसेनको देखकर जयद्रथका मन किंकर्तव्यविमूढ़ हो गया था। वह भयसे पीड़ित हो रहा था। भीमो5प्यथैनं सहसा विनद्य प्रत्युद्ययौं गदया हन्तुकाम: । स सौबलं तव पुत्र निरीक्ष्य दुर्योधनं सानुजं रोषयुक्तः ।।) भीमसेन भी शकुनि और भाइयोंसहित आपके पुत्र दुर्योधनको देखकर रोषमें भर गये और सहसा गर्जना करके गदाद्वारा जयद्रथको मार डालनेकी इच्छासे आगे बढ़े। समुद्यतां तां यमदण्डकल्पां दृष्टवा गदां ते कुरव: समन्तात् । विहाय सर्वे तव पुत्रमुग्रं पातं गदाया: परिहर्तुकामा:,यमदण्डके समान भयंकर उस गदाको उठी हुई देख समस्त कौरव आपके पुत्रको वहीं छोड़कर गदाके उग्र आघातसे बचनेके लिये चारों ओर भाग गये। भारत! मोहमें डालनेवाले उस अत्यन्त दारुण एवं भयंकर जनसंहारमें उस महागदाको आती देख केवल चित्रसेनका चित्त किंकर्तव्यविमूढ़ नहीं हुआ था
jayadratho bhagnavāho rathaṁ taṁ tyaktvā yayau yatra rājā kurūṇām | sa saubalaḥ sānugaḥ sānujaś ca dṛṣṭvā bhīmaṁ mūḍhacetā bhayārtaḥ ||
Sinabi ni Sañjaya: Nang mapatay ang kaniyang mga kabayo, iniwan ni Jayadratha ang karwaheng iyon at nagtungo sa kinaroroonan ng hari ng mga Kuru (si Duryodhana), kasama si Śakuni, ang mga tagasunod, at ang kaniyang mga nakababatang kapatid. Pagkakita kay Bhīma, nalito ang isip ni Jayadratha at hindi malaman ang gagawin; siya’y pinahirapan ng takot. Ipinakikita ng tagpong ito na sa kaguluhan ng digmaan, kapag naputol ang sandigan at humarap sa mas nakahihigit na lakas, gumuho ang tapang at napapalitan ng pangamba at pagkalito.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral-psychological truth of warfare: when one’s supports (here, horses and chariot-power) collapse, pride and aggression quickly turn into fear and confusion. It implicitly warns that adharma-driven alliances often rely on external props; when those fail, inner steadiness is absent.
Jayadratha, having lost his horses, abandons his chariot and retreats toward Duryodhana’s position, where Śakuni and others are present. On seeing Bhīma, Jayadratha becomes mentally bewildered and overwhelmed by fear.