Shloka 51
Irāvān-nidhana-anantaraṃ Ghaṭotkaca-nādaḥ
After Irāvān’s fall: Ghaṭotkaca’s roar and the clash with Duryodhana
अद्य ते दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतानू पितामहान् । “वीर! मैं जानता हूँ, तुम पाण्डवोंके पूर्ववैरी और योद्धाओंमें अत्यन्त उत्तम हो। तुमलोगोंने जो अन्याय किया है, उसका यह अत्यन्त भयंकर फल आज प्राप्त हुआ है, इसे देखो। आज मैं तुम्हें तुम्हारे पहलेके मरे हुए पितामहोंका दर्शन कराऊँगा” || ५० इ ।। एवं संजल्पतस्तस्य बीभत्सो: शत्रुधातिन:,ऐसा कहते हुए शत्रुधाती अर्जुनके परुष वचनको सुनकर भी रथयूथपति सुशर्मा उनसे भला या बुरा कुछ भी न बोला
sañjaya uvāca | adya te darśayiṣyāmi pūrvapretānū pitāmahān |
Wika ni Sañjaya: “Ngayong araw ay ipapakita ko sa inyo ang inyong mga ninuno—ang mga lolo sa lahi—na pumanaw na. Masdan ang nakapanghihilakbot na bunga na nahinog mula sa kasamaan: ang nakaraan ay bumabalik bilang di-matatakasang paniningil ng katarungang-dharma sa gitna ng digmaan.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames war as a moral arena where past actions bear fruit: wrongdoing matures into visible consequences, and even lineage and memory (forefathers) become witnesses to ethical failure.
Sañjaya speaks of making someone ‘see’ their departed forefathers, a dramatic warning that the present crisis is the fearful result of prior injustice, intensifying the psychological and ethical pressure within the battlefield context.