Shloka 17
महाव्यूहप्रवर्तनम् / Deployment of the Great Battle Arrays
आपकी सेनाओंके सेनापति अस्त्र-शस्त्रोंके ज्ञाता एवं नरवीर योद्धा थे। उनसे विधिपूर्वक अनुशासित हो रथसमूह
nānāraṅgāḥ samare tatra rājan meghairyutā vidyutaḥ khe yathaiva | vandaiḥ sthitāścāpi susamprayuktāḥ śaśakāśire dantigaṇāḥ samantāt ||
Wika ni Sañjaya: “O Hari, ang mga pinunong-kawal ng iyong hukbo ay mga dalubhasa sa mga sandata at astra, at mga mandirigmang bayani. Nang ang mga pangkat ng karwahe, mga kawal na naglalakad, mga elepante at mga kabayo—na inihanay at pinamunuan ayon sa wastong tuntunin—ay magsimulang tumungo sa larangan ng digmaan, ang alikabok na umangat mula sa kanilang mga yapak ay tumakip sa sinag ng araw at nagmistulang maningning na gaya ng liwanag ng araw sa umaga. Ang mga watawat na nakatindig sa mga karwahe at elepante ay pumapaspas sa lahat ng dako sa udyok ng hangin, at lalo pang nagbigay-dangal sa tanawin. At, O Hari, gaya ng kidlat na kumikislap sa langit sa gitna ng mga ulap, gayon din sa larangang iyon: ang mga kawan ng elepanteng pinalamutian ng sari-saring kulay ay nakatindig na maringal sa paligid, maayos ang pagkakaayos at mahusay ang paggabay sa kanila.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how disciplined military order and dazzling outward splendor can coexist with—and even conceal—the moral gravity of impending slaughter. The imagery invites reflection on the contrast between appearance (beauty, pageantry) and consequence (destruction), a recurring ethical tension in the war narrative.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scene on the battlefield: elephant divisions, brightly adorned and properly deployed in groups, stand shining on all sides. Their brilliance is compared to lightning flashing among clouds in the sky, emphasizing both grandeur and ominous intensity.