Shloka 20
मेरोर्दिग्वर्णनम् / Digvarṇana of Meru: Uttara-Kuru, Bhadrāśva, and Jambūdvīpa Motifs
स विचिन्त्य महातेजा: पुनरेवाब्रवीद् वच: । असंशयं सूतपुत्र काल: संक्षिपते जगत्,कुछ देरतक सोच-विचार करनेके पश्चात् महा-तेजस्वी धृतराष्ट्रने पुन: इस प्रकार कहा --'सूतपुत्र संजय! इसमें संदेह नहीं कि काल ही सम्पूर्ण जगत्का संहार करता है
sa vicintya mahātejāḥ punar evābravīd vacaḥ | asaṁśayaṁ sūtaputra kālaḥ saṁkṣipate jagat |
Pagkaraan ng ilang sandaling pagninilay, muling nagsalita ang makapangyarihang si Dhṛtarāṣṭra: “O Sanjaya, anak ng sūta, walang alinlangan dito—si Kāla, ang Panahon, ang siyang nagtitipon at humihila sa buong daigdig tungo sa wakas.” Sa lilim ng nalalapit na pagdanak ng dugo, inihahanay ng hari ang mga pangyayari hindi lamang sa pasya ng tao kundi sa di-mapipigil na agos ni Kāla—na waring di-maiiwasan, bagaman nananatiling nakasabit ang pananagutan sa mga kumikilos.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the supremacy of Kāla (Time) as the ultimate force that ends all worldly things, reminding the listener of impermanence and the limits of human control—an important ethical lens when judging actions amid war.
After a pause for reflection, Dhṛtarāṣṭra resumes speaking to Sañjaya, asserting with certainty that Time is what brings about the destruction/ending of the world, setting a tone of inevitability around the unfolding conflict.