Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

भीष्मस्य मण्डलव्यूहः — Bhīṣma’s Maṇḍala Battle-Formation and the Opening Engagements

प्रगाढं लघु चित्र च दर्शयन्‌ हस्तलाघवम्‌,(यत्‌ तत्‌ सख्युस्तु पूर्वेण अर्जुनादुपशिक्षितम्‌ ।) बाणोंको छोड़ते समय सात्यकिने अपने उस प्रगाढ़, शीघ्रकारी और विचित्र हस्तलाघवका परिचय दिया, जिसे उन्होंने पूर्वकालमें अपने सखा अर्जुनसे सीखा था

sañjaya uvāca | pragāḍhaṃ laghu citraṃ ca darśayan hastalāghavam (yat tat sakhyus tu pūrveṇa arjunād upaśikṣitam) |

Sinabi ni Sañjaya: Sa bawat pagbitaw ng mga palaso, ipinamalas ni Sātyaki ang kaniyang kahusayan ng kamay—malalim ang pagsasanay, mabilis ang galaw, at kahanga-hanga ang sari-saring anyo—isang sining na dati niyang natutuhan mula sa kaibigan niyang si Arjuna. Ipinakikita ng tagpong ito na ang disiplinadong pagkatuto at tapat na pagkakaibigan ay nagiging mapagpasiyang lakas kapag ang tungkulin ay kailangang gampanan sa gitna ng digmaan.

प्रगाढम्deep, intense
प्रगाढम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रगाढ
FormNeuter, Accusative, Singular
लघुswift, light
लघु:
Karma
TypeAdjective
Rootलघु
FormNeuter, Accusative, Singular
चित्रम्wonderful, varied
चित्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचित्र
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
दर्शयन्showing, displaying
दर्शयन्:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
हस्तलाघवम्dexterity of hand, sleight of hand
हस्तलाघवम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्तलाघव
FormNeuter, Accusative, Singular
यत्which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
सख्युःof (his) friend
सख्युः:
TypeNoun
Rootसखि
FormMasculine, Genitive, Singular
तुindeed, but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
पूर्वेणformerly, earlier (by/through the earlier one)
पूर्वेण:
Karana
TypeAdjective
Rootपूर्व
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
अर्जुनात्from Arjuna
अर्जुनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Ablative, Singular
उपशिक्षितम्taught, instructed
उपशिक्षितम्:
TypeVerb
Rootउप-शिक्ष्
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
S
Satyaki
A
Arjuna
A
arrows

Educational Q&A

Excellence in action arises from disciplined training and right guidance; skills learned in loyal companionship and proper apprenticeship become instruments for fulfilling one’s duty when circumstances demand decisive action.

During the battle, Sātyaki shoots arrows while exhibiting extraordinary dexterity—swift, deep-rooted, and astonishing—explicitly noted as a skill he had earlier learned from Arjuna; Sanjaya reports this to convey Sātyaki’s prowess and the lineage of his training.