Shloka 21
त॑ पञज्चतालोच्छिततालकेतु: सदश्ववेगाद्भुतवीर्ययान: । महास्त्रबाणाशनिदीप्तिमन्तं किरीटिनं शान्तनवो<भ्यधावत्,भीष्मका ध्वज पाँच तालवृक्षोंसे चिह्नित और ऊँचा था। उनके रथमें अच्छे घोड़े जुते हुए थे, जिनके वेगसे वह रथ अद्भुत शक्तिशाली जान पड़ता था। उसपर आरूढ़ होकर शान्तनुनन्दन भीष्मने किरीटधारी अर्जुनपर धावा किया, जो बाण और अशनि आदि महान् दिव्यास्त्रोंकी दीप्तिसे उद्दीप्त हो रहे थे ततः सांयमने: पुत्र: पाज्चाल्यं युद्धदुर्मदम् । अविध्यत् त्रिंशता बाणैर्दशभिश्चास्य सारथिम्
pañcatālocchitatālāketuḥ sad-aśvavegād-bhutavīryayānaḥ | mahāstrabāṇāśanidīptimantaṃ kirīṭinaṃ śāntanavo 'bhyadhāvat || tataḥ sāṃyamaneḥ putraḥ pāñcālyaṃ yuddhadurmadam | avidhyat triṃśatā bāṇair daśabhiś cāsya sārathim ||
Sinabi ni Sañjaya: Si Bhīṣma, anak ni Śāntanu, na ang watawat ay may tatak na limang matatayog na punong palma at ang karwaheng hinihila ng mahuhusay na kabayo—na wari’y sumisiklab sa pambihirang lakas—ay dumaluhong nang tuwiran kay Arjuna, ang may suot na diyadema, na nagliliwanag sa ningning ng makapangyarihang sandatang makalangit gaya ng mga palaso at kulog. Pagkaraan, ang anak ni Sāṃyamani ay tumama sa mandirigmang Pāñcāla na baliw sa digmaan sa pamamagitan ng tatlumpung palaso, at tinamaan din ang kanyang tagapagmaneho ng karwahe ng sampu.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Mahābhārata’s ethical tension: even righteous and venerable figures like Bhīṣma, bound by vows and allegiance, participate in destructive conflict. It points to how dharma in war is often duty-bound and tragic—valor and skill do not erase the moral weight of violence, and loyalty can compel actions with grave consequences.
Sañjaya describes Bhīṣma’s formidable advance toward Arjuna, emphasizing Bhīṣma’s banner, swift horses, and the blazing power of divine weapons. Immediately after, another warrior identified as Sāṃyamani’s son shoots a Pāñcāla fighter with thirty arrows and wounds his charioteer with ten, showing the rapid, multi-front intensity of the battle.