Shloka 30
भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः
The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat
परश्वधानां तीक्ष्णानां तोमराणां च भारत । वर्मणां चापविद्धानां काज्चनानां च भूमिप,आर्य! भरतनन्दन! भूपाल! उस रणभूमिमें गिरे हुए उद्दधीप्त परिघ, मुदगर, प्रास, भिन्दिपाल, खड़्ग, फरसे, तीखे तोमर, सुवर्णमय कवच, ध्वज, ढाल, सोनेके डंडोंसे विभूषित छत्र, व्यजन, चाबुक, जोते, कोड़े और अंकुश ढेर-के-ढेर बिखरे दिखायी देते थे
sañjaya uvāca |
paraśvadhānāṃ tīkṣṇānāṃ tomarāṇāṃ ca bhārata |
varmaṇāṃ cāpaviddhānāṃ kāñcanānāṃ ca bhūmipa ||
Wika ni Sañjaya: “O Bharata, O Hari, sa larangang iyon ay nakita ang mga bunton ng matatalim na palakol-pandigma at mga tomara (sibat na inihahagis), at gayundin ang mga ginintuang baluting itinapon at ibinagsak—nagkalat sa gitna ng pagkawasak ng digmaan. Ipinahayag ng tanawing iyon ang kakila-kilabot na halaga ng tunggaliang kṣatriya: kapag ang dharma’y hinahabol sa pamamagitan ng dahas, maging ang mariringal na sandata at palamuti ay nagiging mga labi.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim reality of war: even precious, golden armour and formidable weapons end up discarded on the ground. It implicitly contrasts worldly splendour with the impermanence and suffering produced by conflict, inviting reflection on the ethical weight of kṣatriya warfare.
Sanjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra what is visible on the battlefield: heaps of sharp axes and javelins, along with golden armours that have been thrown down, indicating intense fighting and the scattering of arms and equipment amid the carnage.