Shloka 84
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
विप्रजग्मुरनीकेषु मेघा वातहता इव । मृद्नन्तः स्वान्यनीकानि विनदन्त: शरातुरा:
viprajagmur anīkeṣu meghā vātahatā iva | mṛdnantaḥ svāny anīkāni vinadantaḥ śarāturāḥ ||
Sabi ni Sañjaya: Nang mapatay na ni Bhīma, anak ni Pāṇḍu, ang mga nakasakay, maraming elepanteng nagngangalit—gaya ng mga ulap na itinataboy at hinahampas ng hangin—ang sumalakay sa mga hanay at nagdulot ng kaguluhan. Niyurakan nila ang sarili nilang mga pangkat at, sa tindi ng sakit ng mga palaso, napasigaw sa paghihirap—patunay na sa digmaan, ang lakas na walang pagpipigil ay maaaring bumaling at manira sa sariling panig.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring ethical insight of the epic: violence unleashes forces that easily become uncontrollable. Power without restraint and coordination can rebound upon one’s own people, turning strength (war-elephants) into self-inflicted disaster.
After Bhīma kills many mounted fighters, the Kaurava war-elephants—wounded by arrows and maddened—lose control, scatter through the formations, trample their own troops, and cry out in pain, creating panic and disorder in the Kaurava ranks.