Shloka 115
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
भीष्मस्तु निहते तस्मिन् सारथौ रथिनां वर: । वातायमानैस्तैरश्वैरपनीतो रणाजिरात्,रथियोंमें श्रेष्ठ भीष्म सारथिके मारे जानेपर हवाके समान भागनेवाले घोड़ोंके द्वारा रणभूमिसे बाहर कर दिये गये
bhīṣmas tu nihate tasmin sārathau rathināṃ varaḥ | vātāyamānais tair aśvair apanīto raṇājirāt ||
Sinabi ni Sañjaya: Nang mapatay ang tagapagmanehong iyon, si Bhīṣma—pinakamagaling sa mga mandirigmang nakasakay sa karwahe—ay nadala palayo sa larangan ng digmaan ng mga kabayong iyon, na ngayo’y humahagibis na tila hangin. Ipinakikita ng taludtod na ito na sa gitna ng digmaan, kahit ang pinakadakila ay napipigil ng pagkakataon: ang pagbagsak ng isang tagasuporta (ang tagapagmaneho) ay maaaring magpilit ng pag-urong, at ibunyag ang pag-asa sa isa’t isa at ang pagkamarupok sa ilalim ng lakas-mandirigma.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dependence of even the mightiest warrior on supporting roles and conditions. The death of the charioteer becomes a decisive factor, showing that prowess alone does not guarantee control; in war, outcomes hinge on interconnected causes and sudden reversals.
Sañjaya reports that after Bhishma’s charioteer is killed, Bhishma is taken away from the fighting ground as the horses bolt wind-swift, effectively removing his chariot from the battlefield.