Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

ततः शैक्यायसी गुर्वी प्रगृह्दा बलवान्‌ गदाम्‌ । भीमसेनस्ततस्तूर्ण पुप्लुवे मनुजर्षभ,नरश्रेष्ठ तब बलवान भीमसेन पूर्णतः लोहेके सारतत्त्व (फौलाद)-की बनी हुई भारी गदा हाथमें लेकर तुरंत उस रथसे कूद पड़े

tataḥ śaikyāyasī gurvī pragṛhya balavān gadām | bhīmasenas tataḥ tūrṇaṁ pupluve manujarṣabha ||

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan nito, ang makapangyarihang si Bhīmasena, matapos hawakan ang isang mabigat na pamalong yari sa matibay na bakal, ay agad na lumundag mula sa karwahe—gaya ng isang toro sa hanay ng mga tao—handa nang itulak ang labanan sa sariling lakas. Ipinahihiwatig ng sandaling ito ang kanyang matibay na pasya: sa pugon ng digmaan, pinili niya ang tuwirang sagupaan, pasan ang bigat ng sandata at ng pananagutan.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
शैक्यायसीmade of iron/steel (iron-like)
शैक्यायसी:
Karma
TypeAdjective
Rootशैक्यायसी
FormFeminine, Accusative, Singular
गुर्वीम्heavy
गुर्वीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगुरु
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रगृह्यhaving grasped
प्रगृह्य:
TypeVerb
Rootग्रह्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), having seized/taken up
बलवान्mighty, strong
बलवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
गदाम्mace
गदाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगदा
FormFeminine, Accusative, Singular
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःthen
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम्
पुप्लुवेleapt, sprang
पुप्लुवे:
TypeVerb
Rootप्लु
FormLiṭ (Perfect), 3rd, Singular, Ātmanepada
मनुजर्षभO bull among men
मनुजर्षभ:
TypeNoun
Rootमनुज-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
G
gadā (mace)
R
ratha (chariot, implied by context)

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya resolve and accountability in battle: a warrior does not hesitate when duty calls, but commits fully—symbolized by Bhīma firmly taking up a heavy weapon and entering direct combat.

Sañjaya reports that Bhīmasena grasps a heavy iron mace and quickly leaps down from the chariot, signaling an immediate move to close-quarters fighting.