Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
कलिड्जप्रभवां चैव मांसशोणितकर्दमाम् | रुधिरस्यन्दिनीं तत्र भीम: प्रावर्तयन्नदीम्
kaliṅga-prabhavāṃ caiva māṃsa-śoṇita-kardamām | rudhira-syandinīṃ tatra bhīmaḥ prāvartayannadīm ||
Sinabi ni Sañjaya: Doon, pinakilos ni Bhīma ang isang kakila-kilabot na ilog na wari’y sumisibol mula mismo sa hukbo ng Kaliṅga—ang putik nito’y laman at dugo, at ang agos nito’y daloy ng pulang pagdanak. Ipinapakita ng larawang ito ang sindak na moral ng digmaan: ang kagitingan ay hindi na maihihiwalay sa pagpatay, at ang larangan ay nagiging tanawin ng pagkawasak ng dangal at katarungan.
संजय उवाच
The verse uses a stark battlefield image to highlight the ethical cost of war: even when fought under kṣatriya-duty, violence produces a world of blood and suffering, warning the listener not to romanticize victory.
Sañjaya describes Bhīma’s ferocious onslaught against the Kaliṅga contingent, poetically portraying the carnage as a river originating from the Kaliṅga host, with flesh-and-blood mire and a current of gore.