Shloka 98
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
एष हास्य जये कालो निर्दिष्टो विश्वयोनिना । इसी बीचमें भीष्मने अपने हितसे सम्बन्ध रखनेवाली एक दिव्य एवं गम्भीर आकाशवाणी सुनी--“महाबाहु भीष्म! शीघ्र प्रयत्न करो। इस श्वेतपर विजय पानेके लिये ब्रह्माजीने यही समय निश्चित किया है” || ९६-९७ हू ।।
sañjaya uvāca | eṣa hāsya jaye kālo nirdiṣṭo viśvayoninā | etac chrutvā tu vacanaṁ devadūtena bhāṣitam |
Sinabi ni Sañjaya: “Para sa kanyang tagumpay, ang sandaling ito mismo ang itinakda ng Pinagmulan ng Sansinukob (Brahmā).” Nang marinig ni Bhīṣma ang mga salitang binigkas ng isang sugo ng mga diyos, naunawaan niya ang bigat ng pahayag mula sa langit: ang oras ng mapagpasiyang pagsisikap ay naitalaga na, at ang pag-aatubili ay pagkukulang sa tungkulin sa harap ng kapalarang nagbubukas.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical urgency of acting when the rightful moment (kāla) arrives: duty is not only about intention but also about timely effort. When a divinely sanctioned opportunity is indicated, hesitation can become a lapse in dharma.
Sanjaya reports that a divine message declares the present moment as the appointed time for victory, fixed by Brahmā (Viśvayoni). Bhīṣma hears this proclamation through a divine messenger/voice, signaling that decisive action is now required.