गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
पातयामास सैन्यानि पाण्डवानां विशाम्पते । प्रहरन््तमनीकानि पिता देवव्रतस्तव
sañjaya uvāca |
pātayāmāsa sainyāni pāṇḍavānāṃ viśāmpate |
praharaṃtamanīkāni pitā devavratas tava |
jighāṃsantaṃ yudhāṃ śreṣṭha tadā sīt tumulaṃ mahat ||
Sinabi ni Sañjaya: “O panginoon ng mga tao (Dhṛtarāṣṭra), ang iyong ama na si Devavrata (Bhīṣma) ay nagpabagsak ng maraming kawal ng mga Pāṇḍava. Nang makita niyang sinasalakay ang mga hanay ng labanan, at natanto niyang ang pinakadakilang mandirigma ay may hangaring pumatay, sumiklab ang isang napakalaki at magulong sagupaan. At nang makita ni Bhīṣma na ang punong-kumandante na si Śveta ay humahampas sa ating hukbo, agad siyang sumugod upang salubungin ito.”
संजय उवाच
The verse highlights the harsh moral logic of kṣatriya-dharma in war: when a principal warrior becomes intent on killing and presses the attack, the opposing side responds with concentrated force, and conflict rapidly escalates into a ‘tumultuous’ battle. It reflects how duty, loyalty, and the drive to protect one’s side can intensify violence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhīṣma (Devavrata) is felling many Pāṇḍava troops. As battle-formations are being struck and a leading warrior is bent on slaying, a great uproar and fierce engagement breaks out.