Shloka 156
तेन तेनाभ्यधावन्त विसृजन्तश्न भारत । भारत! सैकड़ों वीर धनुष और तरकस लिये सुवर्णमय आभूषणोंसे विभूषित हो कितने ही विपक्षी वीरोंका विश्वस्त भावसे विनाश करके स्वयं भी शत्रुओंके प्रहारसे अत्यन्त पीड़ित हो रहे थे और स्वयं भी अस्त्र-शस्त्रोंका प्रहार करते हुए विभिन्न मार्गोसे इधर-उधर भाग- दौड़ कर रहे थे
sañjaya uvāca | tena tenābhyadhāvanta visṛjantaś ca bhārata |
Wika ni Sañjaya: “O Bhārata, sa gayong paraan sila’y paulit-ulit na sumasalakay, nagpapakawala ng kanilang mga sandata. Maraming mandirigma—may dalang busog at lalagyan ng palaso, at pinalamutian ng ginto—ang lumipol sa mga bayani ng kabilang panig nang may matatag na loob; subalit sila man ay labis na pinahirapan ng mga hampas ng kaaway, at habang gumaganti sa pamamagitan ng sandata, sila’y nagtatakbo at sumusugod sa iba’t ibang landas sa gitna ng kaguluhan ng digmaan.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the paradox of war: even victorious, confident warriors are simultaneously vulnerable to suffering. It highlights the kṣatriya arena where courage and destruction coexist with inevitable pain, reminding the listener that violence rebounds upon its agents and that battlefield success does not exempt one from affliction.
Sañjaya describes the ongoing melee at Kurukṣetra: warriors repeatedly charge, release weapons, and strike down opponents, while also being struck and wounded. The scene emphasizes rapid movement in many directions, the press of combat, and the mutual injury characteristic of a large-scale battle.