Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
सखा सखायं च तथा सम्बन्धी बान्धवं तथा । उन सेनाओंमें अनेकानेक भयंकर शब्द सुनायी पड़ते थे। बड़े-बड़े वीरोंका विनाश करनेवाले उस महाभयानक संग्राममें पिताने पुत्रको
saṅjaya uvāca | sakhā sakhāyaṃ ca tathā sambandhī bāndhavaṃ tathā | evaṃ yuyudhire tatra kuravaḥ pāṇḍavaiḥ saha |
Wika ni Sañjaya: “Doon, ang kaibigan ay lumaban sa kaibigan, at ang kamag-anak ay lumaban sa kamag-anak. Kaya’t ang mga Kuru at ang mga Pāṇḍava ay nagtagpo sa isang kakila-kilabot na patayan na walang hangganan—kung saan ang bigkis ng pamilya at pagkakaibigan ay nalunod sa pagkahibang ng digmaan at sa pagbagsak ng pagpipigil.”
संजय उवाच
The verse underscores the ethical catastrophe of civil war: when dharma and restraint collapse, even the most sacred human bonds—friendship and kinship—are consumed by violence, revealing war’s power to erase moral boundaries.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that the Kurus and Pandavas are locked in fierce combat, so indiscriminate that friends and relatives are fighting one another on the battlefield.