Shloka 18
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
गदामुसलरुग्णानां भिन्नानां च वरासिभि: | दन्तिदन्तावभिन्नानां मृदितानां च दन्तिभि:
sañjaya uvāca | gadāmusalarugṇānāṃ bhinnānāṃ ca varāsibhiḥ | dantidantāvabhinnānāṃ mṛditānāṃ ca dantibhiḥ ||
Wika ni Sañjaya: Sa larangan ng digmaan, marami ang nabasag ang mga biyas dahil sa hampas ng pamalo at maso; marami ang pinagpira-piraso ng mahuhusay na espada; marami ang napunit ang katawan sa tusok ng mga pangil ng elepante, at marami ang nadurog sa bigat ng mga elepante. Kaya’t di-mabilang na pangkat ng mga mandirigma, kalahating patay, ang nagsisigawan at nagtatawagan. O Bhārata, ang kanilang nakapanghihilakbot na daing ay narinig na parang kaguluhan ng mga espiritu.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the concrete suffering produced by warfare—maiming, dismemberment, trampling—thereby sharpening the ethical tension in the epic: even when war is framed as dharma for kṣatriyas, its reality is mass anguish, demanding sober moral reflection rather than triumphalism.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scene on the battlefield: warriors are broken by maces and clubs, cut down by swords, ripped by elephants’ tusks, and crushed under elephants, while the half-dead cry out in terrifying lamentation.