Shloka 37
भीष्मविक्रमदर्शनं तथा क्रौञ्चारुणव्यूहविधानम् | Bhīṣma’s Ascendancy and the Organization of the Krauñcāruṇa Formation
यत्तदग्रे विषमिव परिणामे5मृतोपमम् । तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम्,हे भरतश्रेष्ठ! अब तीन प्रकारके सुखको भी तू मुझसे सुन। जिस सुखमें साधक मनुष्य भजन, ध्यान और सेवादिके अभ्याससे रमण करता है* और जिससे दु:खोंके अन्तको प्राप्त हो जाता है*-- जो ऐसा सुख है, वह आरम्भकालमें यद्यपि विषके तुल्य प्रतीत होता है,* परंतु परिणाममें अमृतके तुल्य है;* इसलिये वह परमात्मविषयक बुद्धिके प्रसादसे उत्पन्न होनेवाला सुख+ सात्त्विक कहा गया है
yat tad agre viṣam iva pariṇāme ’mṛtopamam | tat sukhaṁ sāttvikaṁ proktam ātmabuddhiprasādajam ||
Ang kaligayahang sa simula’y tila lason ngunit sa huli’y tila nektar—iyan ang ipinahahayag na sāttvika. Ito’y nagmumula sa linaw at biyaya ng panloob na pag-unawa (dalisay na talinong nakatuon sa Sarili).
अजुन उवाच
Educational Q&A
True (sāttvika) happiness may feel difficult at the start—because it requires restraint, practice, and turning away from easy indulgence—but it matures into lasting well-being and inner freedom, arising from a purified, Self-oriented intellect.
In the teaching on the threefold classification of happiness (sāttvika, rājasika, tāmasika), Arjuna’s dialogue context frames a definition: the happiness born of inner clarity and spiritual discipline is initially unpleasant like poison but culminates in nectar-like fulfillment.