Shloka 45
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
ध्यायन्त: प्रकिरन्तश्न व्याला वेपथुसंयुता: । दीनास्तुरड्रमा: सर्वे वारणा: सलिलाश्रया:,दुष्ट हाथी काँपते और चिन्ता करते हुए भयके मारे मल-मूत्र त्याग कर रहे हैं, घोड़े अत्यन्त दीन हो रहे हैं और सम्पूर्ण गजराज पसीने-पसीने हो रहे हैं
dhyāyantaḥ prakirantaś ca vyālā vepathusaṁyutāḥ | dīnāś turagamāḥ sarve vāraṇāḥ salilāśrayāḥ ||
Sinabi ni Vyāsa: “Ang mga hayop, sinakmal ng takot na may panginginig, ay nakatindig na tila nagmumuni at, sa sindak, ay naglalabas ng dumi. Ang mga kabayo’y lubhang nanlulumo, at ang malalaking elepante—kumakapit sa tubig upang guminhawa—ay basang-basa sa pawis.” Ipinahihiwatig nito ang masamang kalagayang moral: kapag ang adharma ay nagtitipon para sa digmaan, maging ang mga hayop ay sumasalamin sa pangamba at kaguluhang nauuna sa kapahamakan.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse uses the distress of animals as an ethical omen: when a great conflict is driven by adharma and impending destruction, disorder appears not only in human minds but in the natural world as well, warning of the moral cost of war.
Vyāsa describes fearful portents around the armies: beasts tremble and panic, horses lose spirit, and elephants sweat heavily and seek water—signs of anxiety and impending catastrophe as the war atmosphere intensifies.