Shloka 14
ध्यानयोगः — Dhyāna-Yoga
Discipline of Meditation and Mental Restraint
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र--इन चार वर्णोंका समूह गुण और कर्मोंके विभागपूर्वक मेरे द्वारा रचा गया है।* इस प्रकार उस सृष्टि-रचनादि कर्मका कर्ता होनेपर भी मुझ अविनाशी परमेश्वरको तू वास्तवमें अकर्ता ही जानः ।। न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योडभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते,कर्मोके फलमें मेरी स्पृहा नहीं है, इसलिये मुझे कर्म लिप्त नहीं करते--इस प्रकार जो मुझे तत्त्वसे जान लेता है, वह भी कर्मोसे नहीं बँधता4
cāturvarṇyaṁ mayā sṛṣṭaṁ guṇa-karma-vibhāgaśaḥ | tasya kartāram api māṁ viddhy akartāram avyayam || na māṁ karmāṇi limpanti na me karma-phale spṛhā | iti māṁ yo 'bhijānāti karmabhir na sa badhyate ||
Ang apat na kaayusang panlipunan—brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, at śūdra—ay nilikha Ko, na pinag-iba ayon sa paghahati ng mga katangian at sa uri ng gawaing kanilang ginagampanan. Gayunman, bagama’t Ako ang pinagmulan ng kaayusang iyon, kilalanin mo Ako bilang tunay na di-gumagawa at di-nasisira. Hindi Ako nadudungisan ng mga gawa, ni hindi Ako naghahangad ng bunga ng gawa. Ang sinumang nakakakilala sa Akin sa katotohanang ito ay hindi rin nabibigkis ng mga gawa.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The Lord explains that social roles are differentiated by qualities (guṇa) and work (karma), yet the Supreme remains untouched by action and desire for results. Knowing this truth supports Karma-yoga: performing one’s duty without possessive attachment, thereby avoiding bondage.
In the midst of the Kurukṣetra teaching, Krishna addresses Arjuna’s moral confusion about action and responsibility. He clarifies how duty can be performed without spiritual entanglement by understanding the Lord’s transcendence and by relinquishing craving for outcomes.