Shloka 3
Kurukṣetra-sainyadarśana and Arjuna-viṣāda (धर्मक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः — अर्जुनविषाद)
Devanagari script
संजय उवाच एवमुक्तो<र्जुन: संख्ये वासुदेवेन धीमता । अवतीर्य रथात् पार्थ: स्तोत्रमाह कृताज्जलि:,संजय कहते हैं--परम बुद्धिमान् भगवान् वासुदेवके द्वारा रणक्षेत्रमें इस प्रकार आदेश प्राप्त होनेपर कुन्तीकुमार अर्जुन रथसे नीचे उतरकर दुगदिवीकी स्तुति करने लगे
Translation
Sinabi ni Sañjaya: “Nang gayon ang ipag-utos ni Vāsudeva na lubhang marunong sa gitna ng digmaan, si Arjuna, anak ni Kuntī, ay bumaba mula sa karwahe, nag-anjali (magkapatong ang mga palad), at nagsimulang bumigkas ng papuri kay Inang Diyosa Durgā.”
Word by Word
संजयःSanjaya
संजयः:
Karta
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्तःhaving been addressed/commanded
उक्तः:
TypeVerb
Rootवच्
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular
संख्येin battle
संख्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंख्या
FormFeminine, Locative, Singular
वासुदेवेनby Vasudeva (Krishna)
वासुदेवेन:
Karana
TypeNoun
Rootवासुदेव
FormMasculine, Instrumental, Singular
धीमताwise, intelligent
धीमता:
TypeAdjective
Rootधीमत्
FormMasculine, Instrumental, Singular
अवतीर्यhaving descended
अवतीर्य:
TypeVerb
Rootअव-तॄ
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), Parasmaipada (usage)
रथात्from the chariot
रथात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Ablative, Singular
पार्थःthe son of Pritha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
स्तोत्रम्hymn of praise
स्तोत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्तोत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
आहsaid/uttered
आह:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
कृत-अञ्जलिःwith hands joined (in reverence)
कृत-अञ्जलिः:
TypeAdjective
Rootकृत + अञ्जलि
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes