Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Chapter 19: Prativyūha of the Pāṇḍavas — Vajra (Acala) Formation and Dawn Omens

एष व्यूहामि ते व्यूहं राजसत्तम दुर्जयम्‌ अचलं नाम वज्राख्यं विहितं वजपाणिना,“नृपश्रेष्ठी) यह लीजिये, मैं आपके लिये अविचल एवं दुर्जय वज्रव्यूहकी रचना करता हूँ, जिसका आविष्कार वज्रधारी इन्द्रने किया है

sañjaya uvāca | eṣa vyūhāmi te vyūhaṁ rājasattama durjayam | acalaṁ nāma vajrākhyaṁ vihitaṁ vajrapāṇinā ||

Sinabi ni Sañjaya: “O pinakamainam sa mga hari, ngayo’y ilalatag ko para sa iyo ang isang pormasyong pandigma na mahirap daigin—isang di-matitinag na pormasyon na tinatawag na ‘Acala,’ na kilala rin bilang ‘Vajra,’ na nilikha ni Indra, ang may hawak ng kulog.”

एषःthis
एषः:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यूहामिI arrange / I form (a battle-array)
व्यूहामि:
Karta
TypeVerb
Rootव्यूह्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
तेfor you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
व्यूहम्battle-array, formation
व्यूहम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्यूह
FormMasculine, Accusative, Singular
राजसत्तमO best of kings
राजसत्तम:
TypeNoun (vocative title)
Rootराजसत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular
दुर्जयम्hard to conquer, invincible
दुर्जयम्:
TypeAdjective
Rootदुर्जय
FormMasculine, Accusative, Singular
अचलम्immovable, firm
अचलम्:
TypeAdjective
Rootअचल
FormMasculine, Accusative, Singular
नामby name / called
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
वज्राख्यम्called ‘Vajra’
वज्राख्यम्:
TypeAdjective
Rootवज्राख्य
FormMasculine, Accusative, Singular
विहितम्arranged, devised, set forth
विहितम्:
TypeParticiple
Rootवि + धा
FormMasculine, Accusative, Singular, Past passive participle (क्त)
वज्रपाणिनाby Vajrapāṇi (Indra, wielder of the thunderbolt)
वज्रपाणिना:
Karana
TypeNoun (epithet)
Rootवज्रपाणि
FormMasculine, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
R
rājasattama (the king addressed)
V
vyūha (battle-formation)
A
Acala-vyūha
V
Vajra-vyūha
I
Indra (Vajrapāṇi)

Educational Q&A

The verse highlights that warfare in the Mahābhārata is governed by structured knowledge (vyūha-vidyā) and disciplined organization, reminding rulers that choosing war entails deliberate, accountable planning—not mere impulse—thereby sharpening the ethical weight of royal decisions.

Sañjaya announces that he will arrange a formidable, ‘immovable’ battle-formation for the king he addresses, specifying that this formation—called Acala and also Vajra—was originally devised by Indra, thus lending it prestige and implying exceptional defensive strength.