Shloka 246
केतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह | आचार्यप्रवर द्रोणकी पताकापर कमण्डलुविभूषित सुवर्णमयी वेदी और धनुषके चिह्न बने हुए थे
ketur ācāryamukhyasya droṇasya dhanuṣā saha | ācāryapravara-droṇasya patākāyāṃ kamaṇḍalu-vibhūṣitā suvarṇamayī vedī ca dhanuṣaś-cihnāni ca babhūvuḥ ||
Sinabi ni Sañjaya: Ang watawat ni Droṇa, ang pinakadakila sa mga guro, ay may sagisag ng isang gintong dambana na pinalamutian ng kamaṇḍalu (sisidlang tubig), at kasama rin ang tanda ng isang busog—palatandaang siya’y iginagalang na tagapagturo na pumasok sa larangan ng digmaan habang tangan pa rin ang mga sagisag ng pagkatuto at disiplina. Ipinakikita ng larawang ito ang tensiyong etikal ng Mahābhārata: maging ang mga nakatalaga sa pagtuturo at pagpipigil-sa-sarili ay nahihila sa digmaan kapag hinihingi ng tungkulin at katapatan.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical complexity of dharma in wartime: Droṇa, an eminent teacher associated with discipline and sacred learning (suggested by the kamaṇḍalu and altar emblem), nevertheless fights as a warrior. It suggests that social roles and personal ideals can be strained by obligations of loyalty and duty, a recurring Mahābhārata theme.
Sañjaya is describing the identifying marks on Droṇa’s battle standard. The banner displays specific emblems—an altar, a kamaṇḍalu, and a bow—so that warriors and listeners can recognize Droṇa’s presence and stature on the battlefield.