Shloka 1
भीष्मपतनविषये धृतराष्ट्रस्य प्रश्नाः | Dhṛtarāṣṭra’s Questions on Bhīṣma’s Fall
Devanagari script
#5०3८5>- | अत । है पञ्चदशो<् ध्याय: संजयका युद्धके वृत्तान्तका वर्णन आरम्भ करना-- दुर्योधनका दुःशासनको भीष्मकी रक्षाके लिये समुचित व्यवस्था करनेका आदेश संजय उवाच त्वद्युक्तोडयमनुप्रश्नो महाराज यथाहसि । नतु दुर्योधने दोषमिममासंक्तुमहसि,संजयने कहा--महाराज! आपने जो ये बारंबार अनेक प्रश्न किये हैं, वे सर्वथधा उचित और आपके योग्य ही हैं; परंतु यह सारा दोष आपको दुर्योधनके ही माथेपर नहीं मढ़ना चाहिये
Translation
Sinabi ni Sañjaya: “Maharaja, ang mga tanong na paulit-ulit mong itinatanong ay lubos na wasto at nararapat sa iyo. Ngunit hindi mo dapat ipatong ang buong sisi na ito sa ulo ni Duryodhana lamang.”
Word by Word
संजयSanjaya
संजय:
Karta
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
त्वत्from you / by you (than you)
त्वत्:
Apadana
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
युक्तःproper, fitting
युक्तः:
TypeAdjective
Rootयुक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुप्रश्नःfollow-up question, repeated inquiry
अनुप्रश्नः:
Karta
TypeNoun
Rootअनुप्रश्न
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
आहyou said
आह:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Second, Singular, Parasmaipada
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Second, Singular, Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
तुbut, however
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
दुर्योधनेin/with regard to Duryodhana
दुर्योधने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Locative, Singular
दोषम्fault, blame
दोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootदोष
FormMasculine, Accusative, Singular
इमम्this
इमम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Accusative, Singular
आसङ्क्तुम्to impute, to ascribe (blame)
आसङ्क्तुम्:
TypeVerb
Rootआ-शङ्क्
FormInfinitive (Tumun)
अर्हसिyou ought / you deserve
अर्हसि:
TypeVerb
Rootअर्ह्
FormPresent, Second, Singular, Parasmaipada
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes