Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

Adhyāya 111 (Book 6): Daśama-dina-saṃgrāma—Bhīṣma’s Counsel to Yudhiṣṭhira and the Śikhaṇḍin-Led Advance

संग्रामभूमिमें युद्ध करते हुए भीष्मका इन्द्रधनुषके समान विशाल धनुष सदा मण्डलाकार ही दिखायी देता था ।। तद्‌ दृष्टवा समरे कर्म पुत्रास्तव विशाम्पते । विस्मयं परमं गत्वा पितामहमपूजयन्‌,प्रजानाथ! रणक्षेत्रमें आपके पुत्र पितामहके उस कर्मको देखकर अत्यन्त आश्षर्यमें पड़ गये और उनकी भूरि-भूरि प्रशंसा करने लगे

sañjaya uvāca | saṅgrāmabhūmau yuddhaṃ kurvato bhīṣmasya indradhanuṣa iva viśālaṃ dhanuḥ sadā maṇḍalākāram eva dṛśyate sma | tad dṛṣṭvā samare karma putrās tava viśāmpate vismayaṃ paramaṃ gatvā pitāmaham apūjayan prajānātha |

Sinabi ni Sañjaya: Sa larangan ng digmaan, kahit siya’y nakikipaglaban, ang dakilang busog ni Bhīṣma—malawak na gaya ng bahaghari ni Indra—ay wari’y laging gumuguhit ng ganap na bilog. Nang makita ang gawang iyon sa sagupaan, ang mga anak mo, O panginoon ng bayan, ay nabigla sa sukdulang pagkamangha at paulit-ulit na nagpuri at nagbigay-galang sa Matandang Ninuno.

तत्that (deed/act)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
कर्मdeed, action
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Plural
तवof you, your
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
TypeNoun
Rootविशाम्पति
FormMasculine, Vocative, Singular
विस्मयम्astonishment
विस्मयम्:
Karma
TypeNoun
Rootविस्मय
FormMasculine, Accusative, Singular
परम्supreme, great
परम्:
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Accusative, Singular
गत्वाhaving gone/entered (into)
गत्वा:
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
पितामहम्the grandsire (Bhishma)
पितामहम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Accusative, Singular
अपुजयन्they praised/honoured
अपुजयन्:
TypeVerb
Rootपूज्
FormImperfect (लङ्), Past, 3rd, Plural, Parasmaipada
प्रजानाथO lord of subjects
प्रजानाथ:
TypeNoun
Rootप्रजानाथ
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bhishma
D
Dhritarashtra
K
Kauravas (Dhritarashtra’s sons)
I
Indra’s bow (rainbow)
B
Bhishma’s bow
B
battlefield (Kurukshetra context)

Educational Q&A

The verse highlights how extraordinary skill and steadfastness in one’s appointed duty (here, the warrior’s role in battle) can inspire awe and rally followers. It also shows how admiration for excellence can momentarily override fear and doubt, shaping morale and allegiance in a dharma-framed conflict.

Sanjaya describes Bhishma fighting so swiftly that his great bow appears to trace a continuous circle, likened to a rainbow. Witnessing this, Dhritarashtra’s sons are overwhelmed with amazement and repeatedly praise and honor Bhishma on the battlefield.