Shloka 29

Adhyāya 104 — Śikhaṇḍin-puraskāraḥ (Śikhaṇḍin as Vanguard) and Bhīṣma’s Counter-Advance

Devanagari script

तस्मिन्‌ विनिर्जिति तूर्ण कूटयोधिनि राक्षसे,मायाद्वारा युद्ध करनेवाले उस राक्षसके पराजित हो जानेपर अर्जुनकुमार अभिमन्युने तुरंत ही रणक्षेत्रमें आपकी सेनाका उसी प्रकार मर्दन आरम्भ किया, जैसे गन्धयुक्त मदान्ध गजराज कमलोंसे भरी हुई पुष्करिणीको मथ डालता है

Translation

Nang magapi ang rākṣasang nakikipagdigma sa pamamagitan ng panlilinlang at mabilis na magapi, si Abhimanyu, anak ni Arjuna, ay agad na nagsimulang durugin ang hukbo ng iyong kamahalan sa larangan ng digmaan, gaya ng haring elepanteng lasing sa mabangong katas na humahalo at gumugulo sa lawaing punô ng mga lotus.

Word by Word

तस्मिन्in that (situation/time)

विनिर्जितेwhen (he) was completely defeated

तूर्णम्quickly

कूटयोधिनिin the deceitful-fighting one

राक्षसेin/with regard to the rākṣasa (demon)

मायाद्वाराby means of illusion

युद्धम्battle

कुर्वाणेwhile doing

तस्मिन्when he

राक्षसेthe rākṣasa

पराजितेwhen defeated

अर्जुनकुमारःArjuna's son

अभिमन्युःAbhimanyu

तुरन्तम्immediately

रणक्षेत्रेin the battlefield

भवतःyour

सेनायाःof the army

तथाthus/in that manner

मर्दनम्crushing/slaughter

आरब्धवान्began

यथाas/just as

गन्धयुक्तःfragrant

मदान्धःblind with rut/intoxication

गजराजःking of elephants

कमलैःwith lotuses

भरिताम्filled

पुष्करिणीम्pond/lake

मथ्नातिchurns/agitate

Speaker

संजय उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Sandhi Notes