Shloka 3
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
तर्पितिषु द्विजाग्रयेषु ज्ञातिसम्बन्धिबन्धुषु । दीनान्धकृपणे वापि तदा भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठ] भारत! उस यज्ञमें श्रेष्ठ ब्राह्मणों, जातिवालों, सम्बन्धियों, बन्धु-बान्धवों, अन्धों तथा दीन-दरिद्रोंके तृप्त हो जानेपर जब युधिष्ठिरके महान् दानका चारों ओर शोर हो गया और धर्मराजके मस्तकपर फूलोंकी वर्षा होने लगी उसी समय वहाँ एक नेवला आया। अनघ! उसकी आँखें नीली थीं और उसके शरीरके एक ओरका भाग सोनेका था। पृथ्वीनाथ! उसने आते ही एक बार वज्रके समान भयंकर गर्जना की
Vaiśaṃpāyana uvāca: tarpiteṣu dvijāgryeṣu jñāti-sambandhi-bandhuṣu | dīnāndha-kṛpaṇe vāpi tadā bharata-sattama ||
Wika ni Vaiśaṃpāyana: Nang mabusog at masiyahan ang mga pinakadakilang Brahmana, gayundin ang mga kamag-anak, mga kaugnay, at mga kaibigan—maging ang mga dukha, mga bulag, at mga salat—O pinakamahusay sa angkan ng Bharata, noon ding sandali (habang kumakalat sa lahat ng dako ang balita ng dakilang pagkakaloob ni Yudhiṣṭhira at umuulan ng mga bulaklak sa ulo ng Dharmarāja), dumating doon ang isang mongoose. O walang dungis, bughaw ang mga mata nito, at ang isang panig ng katawan ay tila ginto. O panginoon ng lupa, pagdating na pagdating ay umalingawngaw ang isang ungol nito, nakapangingilabot na parang kidlat.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds dāna and hospitality as ethical duties: true royal and ritual success is measured not merely by grandeur but by whether all classes—especially the vulnerable (poor, blind, destitute)—are genuinely satisfied. The sudden arrival of the mongoose signals an impending moral evaluation of the celebrated charity.
After the sacrificial distribution has satisfied Brahmins, relatives, friends, and even the needy, Yudhiṣṭhira’s generosity becomes widely acclaimed and flowers rain upon him. At that climactic moment a blue-eyed mongoose, golden on one side, enters and roars like a thunderbolt—introducing a dramatic challenge or commentary on the merit of the rite.