Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्र धर्मज्ञैर्बहुभिव॒ते | उज्छवृत्तिद्विज: कश्चित्‌ कापोतिरभवत्‌ तदा

Nakula uvāca | dharmakṣetre kurukṣetre dharmajñair bahubhir vṛte | ucchavṛttir dvijaḥ kaścit kāpotir abhavat tadā |

Sinabi ni Nakula: Sa Dharmakṣetra, Kurukṣetra—na dinadalaw ng maraming rishi at mga taong bihasa sa dharma—noon ay may isang brāhmaṇa na nanirahan doon. Namumuhay siya sa pagtipon ng mga natirang butil. Gaya ng kalapati, pinupulot niya ang mga butil na naiwan, at sa munting pagkaing iyon ay itinaguyod niya ang kanyang sambahayan.

धर्मक्षेत्रेin the holy field
धर्मक्षेत्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधर्मक्षेत्र
FormNeuter, Locative, Singular
कुरुक्षेत्रेin Kurukṣetra
कुरुक्षेत्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरुक्षेत्र
FormNeuter, Locative, Singular
धर्मज्ञैःby/with the knowers of dharma
धर्मज्ञैः:
Karana
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
FormMasculine, Instrumental, Plural
बहुभिःby many
बहुभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Instrumental, Plural
वृतेfrequented/inhabited
वृते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवृत
FormNeuter, Locative, Singular
उच्छवृत्तिःone living by gleaning (uñchavṛtti)
उच्छवृत्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootउच्छवृत्ति
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विजःa brāhmaṇa (twice-born)
द्विजः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Singular
कश्चित्a certain/some
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चित्
FormMasculine, Nominative, Singular
कापोतिःone like a pigeon (pigeon-like)
कापोतिः:
Karta
TypeNoun
Rootकापोति
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवत्was/became
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, 3rd, Singular
तदाthen/at that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा

नकुल उवाच

N
Nakula
D
Dharmakṣetra
K
Kurukṣetra
A
a brāhmaṇa (unnamed)
P
pigeon (as simile)

Educational Q&A

The verse foregrounds dharmic living through restraint and contentment: a brāhmaṇa sustains his family without exploitation, taking only what is left over, exemplifying ethical livelihood (ājīvika) and humility even while remaining a householder.

Nakula begins a moral tale set in sacred Kurukṣetra, introducing an unnamed brāhmaṇa who lives by gleaning scattered grains ‘like a pigeon’ and supports his household through this austere, non-possessive way of life.