Shloka 14
अर्जुनदुःखहेतुप्रश्नः — Inquiry into the cause of Arjuna’s recurring hardship
Book 14, Chapter 89
इदं नित्यं मनो विप्रा भ्रातृणां चैव मे सदा । “विप्रवरो! अश्वमेध नामक महायज्ञमें पृथ्वीकी दक्षिणा देनेका विधान है; अतः अर्जुनके द्वारा जीती हुई यह सारी पृथ्वी मैंने ऋत्विजोंको दे दी है। अब मैं वनमें चला जाऊँगा। आपलोग चातुर्होत्र यज्ञके प्रमाणानुसार पृथ्वीके चार भाग करके इसे आपसमें बाँट लें। द्विजश्रेष्ठगण! मैं ब्राह्मणोंका धन लेना नहीं चाहता। ब्राह्मणो! मेरे भाइयोंका भी सदा ऐसा ही विचार रहता है” ॥| ११--१३ ह ।। इत्युक्तवति तस्मिंस्तु भ्रातरो द्रौपदी च सा
vaiśampāyana uvāca |
idaṃ nityaṃ mano viprā bhrātṝṇāṃ caiva me sadā |
ity uktavati tasmiṃs tu bhrātaro draupadī ca sā |
Sinabi ni Vaiśampāyana: “O mga brāhmaṇa, ang pasyang ito’y laging nasa aking isip, at gayundin sa isip ng aking mga kapatid: ‘O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sa dakilang handog na tinatawag na Aśvamedha, ang itinakdang dakṣiṇā ay ang pag-aalay ng lupa. Kaya’t ang buong lupang ito—na nasakop ni Arjuna—ay naipagkaloob ko na sa mga ṛtvij. Ngayon ay aalis ako patungo sa gubat. Ayon sa kapangyarihan ng ritong Cāturhotra, hatiin ang lupa sa apat at paghatian ninyo ito. O pinakadakila sa mga dalawa ang kapanganakan, ayaw kong kunin ang yamang ukol sa mga brāhmaṇa. O mga brāhmaṇa, gayon din ang palagiang hangarin ng aking mga kapatid.’” Nang masabi niya ito, ang kaniyang mga kapatid at si Draupadī…
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic restraint in kingship: a ruler should honor Vedic obligations (dakṣiṇā to priests) and avoid appropriating what is due to brāhmaṇas, even when he possesses imperial power. It also frames renunciation (going to the forest) as a legitimate ethical culmination after fulfilling royal and sacrificial duties.
The narrator reports a royal declaration (contextually Yudhiṣṭhira’s): after Arjuna’s conquests for the Aśvamedha, the entire realm is offered as sacrificial fee to the officiating priests, who are asked to divide it according to the Cāturhotra standard. As this is said, the scene turns to the reactions/presence of his brothers and Draupadī.