Shloka 38
शकुनेः पुत्रेण सह आश्वमेधाश्वविषयः संघर्षः — Arjuna’s restrained engagement with Śakuni’s son during the horse-escort
ब्राह्मणों और वैश्योंके लिये वहाँ परम स्वादिष्ट अन्नका भण्डार भरा हुआ था। प्रतिदिन एक लाख ब्राह्मणोंके भोजन कर लेनेपर वहाँ मेघ-गर्जनाके समान शब्द करनेवाला डंका बार-बार पीटा जाता था। इस प्रकारके डंके वहाँ दिनमें कई बार पीटे जाते थे ।। एवं स ववृते यज्ञो धर्मराजस्य धीमत: । अन्नस्य सुबहून् राजन्नुत्सर्गान् पर्वतोपमान्,राजन्नदृश्यतैकस्थो राज्ञस्तस्य महामखे । राजन! बुद्धिमान् धर्मराज युधिष्ठिरका वह यज्ञ रोज-रोज इसी रूपमें चालू रहा। उस स्थानपर अन्नके बहुत-से पहाड़ों जैसे ढेर लगे रहते थे। दहीकी नहरें बनी हुई थीं और घीके बहुत-से तालाब भरे हुए थे। राजा युधिष्ठिरके उस महान् यज्ञमें अनेक देशोंके लोग जुटे हुए थे। राजन! सारा जम्बूद्वीप ही वहाँ एक स्थानमें स्थित दिखायी देता था
evaṁ sa vavṛte yajño dharmarājasya dhīmataḥ | annasya subahūn rājan utsargān parvatopamān, rājan adṛśyataikstho rājñas tasya mahāmakhe |
Doon, para sa mga Brāhmaṇa at Vaiśya, punô ang mga imbakan ng pinakamasarap na pagkain. Araw-araw, matapos makakain ang isang daang libong Brāhmaṇa, ang tambol na umuugong na parang kulog ay paulit-ulit na pinapalo; at sa loob ng isang araw, maraming ulit itong pinapatunog. Sa gayon, ang dakilang yajña ng marunong na Dharmarāja Yudhiṣṭhira ay nagpatuloy araw-araw sa gayunding anyo. O Hari, nakita roon ang napakalalaking pamamahagi ng pagkain—mga bunton na tila mga bundok—na nakahain nang sagana. Sa maharlikang dakilang ritwal na iyon, nagtipon ang mga tao mula sa maraming lupain, anupa’t wari’y ang buong Jambūdvīpa ay nagkatipon sa iisang pook.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights a dharmic model of kingship: a ruler’s greatness is shown through sustained generosity, hospitality, and support of society—especially through orderly, abundant giving in a public rite.
Vaiśampāyana describes Yudhiṣṭhira’s grand sacrificial rite continuing daily with immense stores of food being distributed, drawing crowds from many regions so that the whole Jambūdvīpa seems assembled in one place.