अश्वमेधीयस्य हयस्य दक्षिणापश्चिमगमनम् — The Sacrificial Horse’s Southern and Western Circuit
सम्पूर्ण सेनाके मनुष्य, हाथी और घोड़े घबराकर इधर-उधर भटकने लगे। सारी सेना गिरती-पड़ती भागने लगी। उनके अधिकांश सिपाही युद्धमें मारे गये या नष्ट हो गये और वह बार-बार युद्धभूमिमें ही चक्कर काटने लगी ।।
n01bhyad5byanta v2brasya kecid agregraya-karma47a25 |
ripava25 p01tyam01n01 vai ye saheyu25 dhana f1jayam ||
Ang mga tao, elepante, at kabayo ng buong hukbo ay nataranta at nagpagala-gala sa iba’t ibang panig. Ang buong hukbo ay tumakas na pasuray-suray, bagsak-bangon. Karamihan sa kanilang mga kawal ay napatay o nalipol sa digmaan, at ang hukbo’y paulit-ulit na umiikot sa mismong larangan. Sa harap ng bayaning Arjuna—ang walang kapantay sa dakilang gawa—walang kaaway na makitang nakatindig; ang mga tinatamaan ay hindi makatiis sa lakas ni Dhanañjaya.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights the moral and psychological dimension of warfare: when a warrior of exceptional prowess advances with unwavering resolve, opponents lose cohesion and the capacity to resist. In epic ethics, such irresistible force is often framed as the fruition of disciplined skill and rightful purpose (k63atriya-dharma), rather than mere aggression.
Vaibamp01yana describes Arjuna pressing forward so powerfully that no enemy remains visibly standing before him; those struck are being felled and cannot bear his onslaught. The scene conveys a rout: the opposing side collapses under Arjunabcbcs momentum.