Shloka 456
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
ज्योतिषश्च गुणो रूप॑ं रूपं च बहुधा स्मृतम् शब्द, स्पर्श और रूप--ये तेजके तीन गुण कहे गये हैं। इनमें रूप ही तेजका मुख्य गुण है। रूपके भी कई भेद माने गये हैं
jyotiṣaś ca guṇo rūpaṃ rūpaṃ ca bahudhā smṛtam | śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca—tejasas trayo guṇāḥ smṛtāḥ | teṣu rūpam eva tejasas pradhāna-guṇaḥ | rūpasyāpi bahavo bhedāḥ manyante |
Ipinaliwanag ni Vāyu-deva na para sa sangkap na apoy (tejas), ang kinikilalang mga katangian ay tunog, haplos, at anyo. Sa mga ito, ang anyo ang itinuturing na pangunahing tanda ng apoy, at maging ang anyo ay nauunawaang may sari-saring uri. Inilalarawan ng aral na ito ang pagdama bilang isang masinop at disiplinadong pagsisiyasat: sa pag-alam sa mga katangiang nagtatakda sa mga bagay, natututuhan ng tao na ihiwalay ang katotohanan sa pagkalito at kumilos nang malinaw, hindi dahil sa bugso ng damdamin.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
That the element fire (tejas) is known through specific perceptible qualities—sound, touch, and especially form—and that careful discrimination of such qualities supports clear understanding and right action.
Vāyu-deva is instructing (in a philosophical register) about the properties of the elements, emphasizing that form is the chief distinguishing mark of fire and that form itself has many subtypes.