Adhyāya 48: Brahmopadeśa on Prāṇāyāma, Sāttvika Vṛtti, and the Sattva–Kṣetrajña Question
तथैवैकत्वनानात्वमिष्यते विदुषां नय: । मशकोदुम्बरे चैक्यं पृथक्त्वमपि दृश्यते
tathaivaikatva-nānātvam iṣyate viduṣāṃ nayaḥ | maśakodumbare caikyaṃ pṛthaktvam api dṛśyate ||
“Gayundin, ang pinag-isipang pasya ng mga pantas ay tumatanggap kapwa ng pagkakaisa at pagkakaiba-iba. Sapagkat sa lamok at sa udumbara (cluster-fig), nasasaksihan ang pagiging ‘iisa’ (dahil magkakaugnay) at ang pagiging ‘magkahiwalay’ (bilang magkaibang nilalang).”
वायुदेव उवाच
The verse teaches that a mature philosophical view can accommodate both unity and diversity: things may be distinct in form and function, yet connected or ‘one’ in dependence, relation, or underlying reality.
Vāyudeva is instructing through an analogy. By pointing to the gnat and the udumbara, he illustrates how learned thinkers justify accepting apparently opposing descriptions—oneness and separateness—depending on the standpoint.