Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
अविशेषाणि चान्यानि कर्मयुक्तानि यानि तु । उभयत्र मनो ज्ञेयं बुद्धिस्तु द्वादशी भवेत्
aviśeṣāṇi cānyāni karmayuktāni yāni tu | ubhayatra mano jñeyaṃ buddhis tu dvādaśī bhavet ||
Ipinaliwanag ni Vāyu-deva: “Sa mga kakayahang ito ay may iba pa ring kaugnay ng pagkilos at gumaganap na walang mahalagang pagkakaiba sa kanilang likas. Dapat maunawaan na ang isip ay kumikilos sa dalawang dako—pag-unawa at pagkilos—na nag-uugnay sa mga pandamang pang-unawa at sa mga sangkap ng gawa; at ang buddhi, ang talino, ang ikalabindalawa.”
वायुदेव उवाच
The verse teaches a functional classification of the inner and outer faculties: the mind (manas) connects both knowledge and action, while the intellect (buddhi) is counted as the twelfth and serves as the decisive, guiding faculty. Ethical living depends on letting buddhi govern the mind’s engagement with the senses and actions.
Vāyu-deva is instructing the listener in a doctrinal explanation of the faculties (indriyas and inner organs), clarifying how cognition and action are coordinated through the mind and finalized through the intellect.