Shloka 226
अलर्कोपाख्यानम् — Indriya-Nigraha and Yogic Victory
Mahābhārata 14.30
अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । आँखने कहा--अलर्क! ये बाण मुझे किसी प्रकार नहीं छेद सकते। ये तुम्हारे ही मर्मस्थानोंको बींध डालेंगे और मर्म विदीर्ण हो जानेपर तुम्हें ही जीवनसे हाथ धोना पड़ेगा। अतः दूसरे प्रकारके सायकोंका प्रबन्ध सोचो
anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṃ māṃ sūdayiṣyasi |
Wika ni Alarka: “Isaalang-alang mo ang ibang mga palaso—yaong sa pamamagitan ng mga iyon ay maaari mo akong mapatay. Ang mga palasong pinili mo ngayon ay hindi makakatusok sa akin; sa halip, babalik ang mga iyon at tatama sa sarili mong mga marma, ang mga susing bahagi ng buhay, at kapag napinsala ang mga iyon, ikaw mismo ang mawawalan ng buhay. Kaya maghanda ka ng ibang uri ng palaso, na sa tulong nito ay maaari mo akong mapabagsak.”
अलर्क उवाच
Educational Q&A
Force must be guided by discernment: choosing means without understanding their efficacy and consequences can harm the aggressor. The verse frames violence as accountable action, not mere impulse.
Alarka addresses an opponent in a martial exchange, telling him to reconsider and select different arrows—implying the current weapons cannot harm Alarka and may instead rebound disastrously on the attacker.