Shloka 14
अश्वमेध-उपदेशः तथा मरुत्त-यज्ञ-धन-प्रसङ्गः
Counsel on Aśvamedha and the Marutta-treasure episode
Devanagari script
स्वयं विनाश्य पृथिवीं यज्ञार्थ द्विजसत्तम । करमाहारयिष्यामि कथं शोकपरायण:,द्विजश्रेष्ठ! स्वयं ही सारी पृथ्वीका विनाश कराकर शोकमग्न हुआ मैं इनसे यज्ञके लिये कर किस तरह वसूल करूँगा
Transliteration
svayaṁ vināśya pṛthivīṁ yajñārthaṁ dvijasattama | karam āhārayiṣyāmi kathaṁ śokaparāyaṇaḥ ||
Translation
Wika ni Yudhiṣṭhira: “O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak! Matapos kong ako mismo ang magpahamak sa daigdig, paano ako—na nilalamon at itinutulak ng dalamhati—makapangingilak ng buwis sa mga tao alang-alang sa isang paghahandog?”
Word by Word
स्वयम्oneself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
विनाश्यhaving destroyed
विनाश्य:
TypeVerb
Rootवि-नश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), active
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
Formfeminine, accusative, singular
यज्ञार्थम्for the sake of the sacrifice
यज्ञार्थम्:
TypeNoun
Rootयज्ञार्थ
Formmasculine, accusative, singular
द्विजसत्तमO best of the twice-born (brahmins)
द्विजसत्तम:
TypeNoun
Rootद्विजसत्तम
Formmasculine, vocative, singular
करम्tax/tribute
करम्:
Karma
TypeNoun
Rootकर
Formmasculine, accusative, singular
आहारयिष्यामिI shall collect/bring in
आहारयिष्यामि:
TypeVerb
Rootआ-हृ
Formsimple future (लृट्), 1st, singular, active
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
शोकपरायणःabsorbed in grief
शोकपरायणः:
Karta
TypeAdjective
Rootशोकपरायण
Formmasculine, nominative, singular
Speaker
युधिषछ्िर उवाच
Characters & Entities
Y
YudhiṣṭhiraD
dvija (addressed Brahmin interlocutor)P
pṛthivī (the earth/kingdom)Y
yajña (sacrifice)K
kara (tax)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes