Shloka 48
अध्याय ९ — धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति राजनित्युपदेशः
Dhṛtarāṣṭra’s Counsel on Royal Policy to Yudhiṣṭhira
न पृष्ठत: करिष्यन्ति पौरा जानपदा जना: । “आपका प्रजाके साथ जो स्नेह था, उसे युधिष्ठिरने और भी बढ़ा दिया है। नगर और जनपदके लोग आपलोगोंके इस प्रजा-प्रेमकी कभी अवहेलना नहीं करेंगे ।।
na pṛṣṭhataḥ kariṣyanti paurā jānapadā janāḥ | āpakā prajāke sātha yo sneha thā, use yudhiṣṭhirane aur bhī baṛhā diyā hai | nagara aura janapadake log āpalogoṃke isa prajā-prema kī kabhī avahēlanā nahīṃ kareṅge || adharmiṣṭhān api sataḥ kuntī-putrā mahā-rathāḥ
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga mamamayan ng lungsod at ang mga tao sa kanayunan ay hindi kailanman tatalikod sa inyo. Ang pag-ibig na taglay ninyo para sa mga nasasakupan—lalo pa itong pinalago ni Yudhiṣṭhira. Ang mga taga-lungsod at ang mga tao sa mga lalawigan ay hindi kailanman magwawalang-bahala sa pag-ibig ninyong ito para sa bayan.” Maging yaong maaaring ituring na ‘pinaka-kulang sa katuwiran’ ay sa katotohanan ay mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe—ang mga anak ni Kuntī—matatag sa likás na kabutihan.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler’s legitimacy rests on sustained care for the people: when affection for the subjects (prajā-sneha/prajā-prema) is genuine and strengthened by righteous governance, the citizens and provincial communities respond with enduring loyalty and respect, rather than neglect or contempt.
Vaiśampāyana reports a reassurance that the urban citizens and rural inhabitants will not abandon or slight the leaders, because the bond of care for the populace has been preserved and even intensified under Yudhiṣṭhira; the passage also affirms the essential worth of Kuntī’s sons as great heroes despite any accusations of unrighteousness.