Shloka 7
अध्याय ६ — युधिष्ठिरस्य वैराग्य-वाक्यं धृतराष्ट्रस्य वनगमनाभिलाषश्च
Chapter 6: Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Appeal and Dhṛtarāṣṭra’s Resolve for the Forest
यदा स्वपक्षो बलवान् परपक्षस्तथाबल: । विगृहा शत्रून् कौन्तेय जेय: क्षितिपतिस्तदा,महाबाहो! पहले राजप्रधान बारह और मन्त्रिप्रधान साठ--इन बहत्तरका ज्ञान प्राप्त करके संधि, विग्रह, यान, आसन, द्वैधीभाव और समाश्रय--इन छ: गुणोंका यथावसर उपयोग किया जाता है। कुन्तीनन्दन! जब अपना पक्ष बलवान तथा शत्रुका पक्ष निर्बल जान पड़े, उस समय शत्रुके साथ युद्ध छेड़कर विपक्षी राजाको जीतनेका प्रयत्न करना चाहिये
yadā svapakṣo balavān parapakṣas tathābalaḥ | vigṛhya śatrūn kaunteya jeyaḥ kṣitipatis tadā, mahābāho |
Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “O anak ni Kuntī, makapangyarihang mandirigma—kapag ang iyong panig ay malakas at ang panig ng kalaban ay mahina ayon dito, kung magkagayon ang hari, matapos tanggapin ang pakikipag-alitan sa mga kaaway, ay dapat magsikap na daigin ang katunggaling pinuno. Ang aral na etikal dito ay pagpipigil na may estratehiya: ang tunggalian ay sisimulan lamang kapag ang mga kalagayan ay pabor sa isang tiyak at may pananagutang tagumpay, hindi dahil sa padalus-dalos o sa galit lamang.”
धघतयाट्र उवाच
Educational Q&A
A king should initiate open conflict only when his own position is strong and the opponent is weak, aiming for a swift, decisive outcome; this frames warfare as a regulated instrument of rājadharma rather than an impulsive act.
Dhṛtarāṣṭra addresses a ‘Kaunteya’ and articulates a rule of political conduct: assess relative strength, and only then undertake vigraha (hostility/war) to subdue an opposing ruler.