Shloka 10
Nārada’s Exempla of Tapas and Assurance to Dhṛtarāṣṭra (नारदोपदेशः—तपःसिद्ध्युदाहरणम्)
प्रभो! उन आश्रमोंमें जहाँ-तहाँ मृगोंके झुंड निर्भय एवं शान्तचित्त होकर आरामसे बैठे थे। पक्षियोंके समुदाय नि:शंक होकर उच्च स्वरसे कलरव करते थे ।।
Vaśampāyana uvāca: prabho! teṣv āśrameṣu yatra-tatra mṛgāṇāṃ jhaṇḍāni nirbhayāni śāntacittāni ca viśrāntāni āsan; pakṣi-saṃghāś ca niḥśaṅkāḥ uccaiḥ svaraiḥ kalaravaṃ kurvanti sma. kekābhi-nīlakaṇṭhānāṃ mayūrāṇāṃ madhuraiḥ kekāravaiḥ, dātyūhānāṃ ca kūjitaiḥ, kokilānāṃ kuhūravaiḥ—sukhaiḥ śruti-mano-haraiḥ—sarvatra dhvaniḥ pravartate sma; kvacit svādhyāya-śīlānāṃ brāhmaṇānāṃ veda-mantrāṇāṃ gambhīra-ghoṣaḥ pratidhvanati sma; etaiḥ sarvaiḥ kāraṇaiḥ teṣām āśramāṇāṃ śobhā vardhitā, phala-mūlāhārair mahāpuruṣaiś ca te āśramāḥ suśobhitāḥ.
Wika ni Vaiśampāyana: “O panginoon, sa mga ashram na iyon, ang mga kawan ng usa ay nakaupo at nagpapahinga rito at doon—walang takot, payapa ang diwa, at maginhawa. Ang mga pangkat ng ibon, walang pangamba, ay nagpapaalingawngaw ng malalakas na huni. Ang matatamis na sigaw ng mga paboreal na may madilim na bughaw na leeg, ang banayad na pag-ukilkil ng mga ibong dātyūha, at ang ‘kuhū-kuhū’ ng mga kukuko ay maririnig sa lahat ng dako—kaaya-aya at nakaaakit sa tainga at sa puso. Sa ilang pook, umaalingawngaw ang malalim na bigkas ng mga mantra ng Veda, na inuusal ng mga brāhmaṇa na tapat sa araw-araw na pag-aaral. Dahil sa lahat ng tunog na ito, lalo pang tumingkad ang ganda ng mga hermitage, at ang mga āśrama ay nagningning sa presensya ng mga dakilang kaluluwang nabubuhay sa prutas at ugat.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal of āśrama-dharma: a life of restraint, study, and non-violence that creates an atmosphere where even wild creatures feel safe. The harmony of nature and Vedic recitation symbolizes inner peace and disciplined living after the turmoil of war.
Vaiśampāyana describes the forest hermitages: deer resting without fear, birds calling freely, and the soundscape filled with peacocks, dātyūhas, cuckoos, and the deep chanting of Vedic mantras by brāhmaṇas devoted to daily recitation. The āśramas are portrayed as radiant with ascetics living on fruits and roots.