Shloka 3
Kuntī’s Retrospective Uddharṣaṇa and Renunciatory Resolve (कुन्त्युद्धर्षण-प्रत्याख्यानम्)
आश्रमं ते ततो जम्मुर्धुतराष्ट्रस्य पाण्डवा: । शून्यं मृगगणाकीर्ण कदलीवनशोभितम्,धृतराष्ट्रका वह पवित्र आश्रम मनुष्योंसे सूना था। उसमें सब ओर मृगोंके झुंड विचर रहे थे और केलेका सुन्दर उद्यान उस आश्रमकी शोभा बढ़ाता था। पाण्डव लोग ज्यों ही उस आश्रममें पहुँचे त्यों ही वहाँ नियमपूर्वक व्रतोंका पालन करनेवाले बहुत-से तपस्वी कौतूहलवश वहाँ पधारे हुए पाण्डवोंको देखनेके लिये आ गये
āśramaṃ te tato jagmur dhṛtarāṣṭrasya pāṇḍavāḥ | śūnyaṃ mṛgagaṇākīrṇaṃ kadalīvanaśobhitam ||
Wika ni Vaiśaṃpāyana: Pagkatapos, nagtungo ang mga Pāṇḍava sa ermitanyo ni Dhṛtarāṣṭra. Wala roong tao; sa paligid ay naglilibot ang mga kawan ng usa, at pinapaganda ito ng isang luntiang punlaan ng saging. Pagdating na pagdating ng mga Pāṇḍava, maraming asceta—mahigpit sa mga panata at disiplina—ang lumabas dahil sa pag-uusisa upang makita sila. Ipinakikita ng tagpong ito ang matinding paghahambing: matapos ang karahasan at pulitika ng palasyo, ang āśrama sa gubat ay sagisag ng pagpipigil, kadalisayan, at tahimik na kapangyarihan ng dharma na isinasabuhay sa pamamagitan ng tapas (pagpapakasakit/asketismo).
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical shift from royal life to āśrama-dharma: a space marked by non-violence, restraint, and purity. The deserted hermitage and the presence of deer symbolize peace and the natural order, suggesting that true authority after conflict lies in self-discipline (tapas) and adherence to vows rather than power.
Vaiśaṃpāyana narrates that the Pāṇḍavas travel to Dhṛtarāṣṭra’s forest hermitage. The place is quiet and humanless, alive with deer and beautified by a plantain grove. On their arrival, many vow-observing ascetics gather to see the famed Pāṇḍavas, indicating the hermitage’s spiritual community and the significance of their visit.