Shloka 13
धृतराष्ट्रस्य वनप्रस्थानम् — Dhṛtarāṣṭra’s Departure for Forest Life
'राजेन्द्र! मैं आपके गौरवका खयाल करके संकोचवश वहाँ जानेकी बात स्पष्टरूपसे कह नहीं पाता था। आज सौभाग्यवश वह अवसर अपने-आप उपस्थित हो गया ।। दिष्ट्या द्रक्ष्यामि तां कुन्तीं वर्तयन्तीं तपस्विनीम् । जटिलां तापसी वृद्धां कुशकाशपरिक्षताम्,अनित्या: खलूु मर्त्यानां गतयो भरतर्षभ । कुन्ती राजसुता यत्र वसत्यसुखिता वने “भरतश्रेष्ठ! मनुष्योंकी गतियाँ निश्चय ही अनित्य होती हैं, जिनमें पड़कर राजकुमारी कुन्ती सुखोंसे वज्चित हो वनमें निवास करती हैं”
rājendra! ahaṃ tava gauravaṃ saṃcintya saṅkocavaśāt tatra gamanasya vṛttāntaṃ spaṣṭarūpeṇa vaktuṃ na śaknomi sma. adya tu saubhāgyavaśāt sa evāvasaraḥ svayam upasthitaḥ. diṣṭyā drakṣyāmi tāṃ kuntīṃ vartayantīṃ tapasvinīm, jaṭilāṃ tāpasīṃ vṛddhāṃ kuśakāśaparikṣatām. anityāḥ khalu martyānāṃ gatayo bharatarṣabha; kuntī rājasutā yatra vasaty asukhitā vane.
Sinabi ni Vaiśampāyana: “O hari, dahil sa paggalang sa iyong dangal, sa pag-aatubili ay hindi ko maipahayag nang tuwiran ang bagay na pagpunta roon. Ngunit ngayon, sa kabutihang-palad, ang pagkakataong iyon ay kusang dumating. Mapalad nga—ngayon ay masisilayan ko si Kuntī na namumuhay bilang asceta: ang buhok ay jata, matanda na sa gubat, at ang katawan ay gasgas at sugatan dahil sa damong kuśa at kāśa. Tunay, O toro sa angkan ng Bharata, di-mananatili ang mga landas ng mga mortal; kaya si Kuntī, na isinilang na prinsesa, ay naninirahan sa gubat, salat sa kaginhawaan.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores anityatā—life’s conditions and destinies are unstable. Even a princess like Kuntī can be led to an austere forest life, reminding the listener to hold power and comfort lightly and to recognize the ethical gravity of change, loss, and renunciation.
Vaiśampāyana tells the king that he had hesitated to speak plainly about going to a certain place out of respect, but now the chance has arisen. He anticipates seeing Kuntī living as an aged ascetic in the forest, physically marked by the harsh environment, and reflects on the impermanence of human fortunes.