धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
राजानमनुवर्तन्तं धर्मपुत्रममित्रहा । अन्ववर्तत कौरव्यो हृदयेन पराड्मुख:
vaiśampāyana uvāca |
rājānam anuvartantaṃ dharmaputram amitrahā |
anvavartata kauravyo hṛdayena parāṅmukhaḥ ||
viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang makita ni Dharmaputra Yudhiṣṭhira—tagapagpuksa ng mga kaaway—na magpakumbaba sa hari, ang bayani ng Kuru na si Bhīmasena ay sumunod din sa landas na iyon sa panlabas; subalit sa kanyang puso ay nanatiling tumatalikod kay Dhṛtarāṣṭra. Sapagkat ipinahayag ni Yudhiṣṭhira na si Dhṛtarāṣṭra ay marapat igalang niya at ng lahat; ang sinumang nananatili sa ilalim ng utos ng hari ay kanyang kabutihang-loob, ngunit ang sumasalungat ay kaaway at pipigilan at paparusahan.
वैशम्पायन उवाच
Ethical governance distinguishes between loyalty to rightful authority and opposition to it: Yudhiṣṭhira frames obedience to the honored elder-king as the mark of a well-wisher, while deliberate contrariness becomes enmity deserving restraint. The verse also highlights the moral tension between outward discipline and inward feeling—Bhīma conforms externally, yet his heart remains unwilling.
In the aftermath of the great war, Yudhiṣṭhira treats Dhṛtarāṣṭra with honor and aligns his conduct with the elder king’s wishes. Observing this, Bhīma also follows suit in behavior, but he cannot reconcile inwardly and remains emotionally turned away from Dhṛtarāṣṭra.