Shloka 14
Dhṛtarāṣṭra’s Public Request for Consent to Enter the Forest (अनुज्ञा-प्रार्थना)
ग्रामाग्रहारद्वीपाब्यो मणिहेमजलार्णव: । जगत् सम्प्लावयामास धृतराष्ट्रोडुपोद्धत:,वह दानयज्ञ एक उमड़ते हुए महासागरके समान जान पड़ता था। वस्त्र, धन और रत्न --ये ही उसके प्रवाह थे। मृदंगोंकी ध्वनि उस समुद्रकी गर्जना थी। उसका स्वरूप विशाल था। गाय, बैल और घोड़े उसमें घड़ियालों और भँवरोंके समान जान पड़ते थे। नाना प्रकारके रत्नोंका वह महान् आकर बना हुआ था। दानमें दिये जानेवाले गाँव और माफी भूमि--ये ही उस समुद्रके द्वीप थे। मणि और सुवर्णमय जलसे वह लबालब भरा था और धृतराष्ट्ररूपी पूर्ण चन्द्रमाको देखकर उसमें ज्वार-सा उठ गया था। इस प्रकार उस दान- सिन्धुने सम्पूर्ण जगत्को आप्लावित कर दिया था इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि आश्रमवासपर्वणि दानयज्ञे चतुर्दशो 5 ध्याय: इस प्रकार श्रीमहाभारत आश्रमवासिकपव॑के अन्तर्गत आश्रमवासपर्वमें दानयज्ञविषयक चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ
grāmāgrahāradvīpābhyo maṇihemajalārṇavaḥ | jagat samplāvayāmāsa dhṛtarāṣṭroḍupoddhataḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Mula sa mga “pulo” na nabuo ng mga nayon at mga lupang ipinagkaloob na walang buwis (agrahāra), wari’y umangat ang isang dagat na ang tubig ay mga hiyas at ginto. Pinalaki ng “buwan” na si Dhṛtarāṣṭra, ang dagat ng pagbibigay ay umalon at umapaw, nilubog ang buong daigdig—hudyat na ang kanyang napakalawak na kawanggawa, na inihayag sa pamamagitan ng mga lupain at yaman, ay kumalat sa lahat ng dako at nakaabot sa sinumang napasailalim sa saklaw nito.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse elevates dāna (generosity) as a dharmic force that can ‘flood’ the world with benefit. By portraying gifts—especially land grants and wealth—as an ocean, it suggests that righteous giving, when vast and well-directed, becomes socially transformative and spiritually meritorious, even for a king burdened by past failings.
Vaiśampāyana describes Dhṛtarāṣṭra’s great giving as a metaphorical ocean filled with gems and gold. Villages and agrahāras are likened to islands, and Dhṛtarāṣṭra is compared to the moon that raises the tide—indicating that his presence and resolve intensify the scale of the donations, which spread widely among recipients.