Shloka 243
धृतराष्ट्रस्य सत्कारः — Dhṛtarāṣṭra Honored in the Post-war Court
किंकरा: पर्युपातिष्ठन् सर्वा: सुबलजां तथा । पुरुषप्रवर! कुन्ती, द्रौपदी, यशस्विनी सुभद्रा, नागकन्या उलूपी, देवी चित्रांगदा, धृष्टकेतुकी बहिन तथा जरासंधकी पुत्री--ये तथा कुरुकुलकी दूसरी बहुत-सी स्त्रियाँ दासीकी भाँति सुबलपुत्री गान्धारीकी सेवामें लगी रहती थीं
Vaiśampāyana uvāca: kiṅkarāḥ paryupātiṣṭhan sarvāḥ subalajāṃ tathā | puruṣapravara! kuntī, draupadī, yaśasvinī subhadrā, nāgakanyā ulūpī, devī citrāṅgadā, dhṛṣṭaketukī bahin tathā jarāsandhakī putrī—ye tathā kurukulakī dvitīyā bahuśaḥ striyaḥ dāsīvat subalaputrīṃ gāndhārīṃ sevāyāṃ lagāḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang lahat ng kababaihang iyon ay pumaligid at naglingkod sa anak na babae ni Subala na parang mga alila. O pinakamainam sa mga lalaki—si Kuntī, si Draupadī, ang tanyag na Subhadrā, ang prinsesang Nāga na si Ulūpī, ang marangal na Citrāṅgadā, ang kapatid na babae ni Dhṛṣṭaketu, at ang anak na babae ni Jarāsandha—kasama ang marami pang kababaihan ng angkan ng Kuru—ay nanatiling abala sa paglilingkod kay Gāndhārī, ang asawa ng anak ni Subala.” Ipinahihiwatig ng siping ito ang asal matapos ang digmaan: pagpapakumbaba at pakikibahagi sa pagdadalamhati; ang dating mga reyna at maharlikang babae ay tumatanggap ng paglilingkod bilang dharma, bilang pakikiisa, at bilang paggalang sa matandang ina na nagtiis ng napakalaking pagkalugi.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed as humble service and respect toward elders in a time of collective loss. Even royal women accept a servant-like role to honor Gāndhārī’s seniority and suffering, modeling ethical solidarity after the devastation of war.
In the opening of Āśramavāsika Parva, the widowed and bereaved women of the Kuru world gather around Gāndhārī and attend upon her. The text lists prominent figures—Kuntī, Draupadī, Subhadrā, Ulūpī, Citrāṅgadā, and others—depicting a household/āśrama setting where service replaces royal privilege.