Shloka 19
अलोभोपाख्यानम् — शुनःसख-यातुधानी-संवादः
The Allegory of Non-Greed: Śunaḥsakha and the Yātudhānī
जो चितकबरे रंगके बैलोंसे जुती गाड़ीपर बैठकर नदीके जलको पार कर रहा हो, उसके पितर इस समय मानो नावपर बैठकर उससे जलांजलि पानेकी इच्छा रखते हैं ।।
yaś citrakabare raṅgake bailaiḥ yutāṁ gāḍīṁ āruhya nadī-jalaṁ pārayan bhavati, tasya pitaras tadā nāvam āruhya iva tasmat jalāñjaliṁ prāptum icchanti. sadā nāvi jalatāḥ ajñāḥ prayacchanti samāhitāḥ. māsārthe kṛṣṇapakṣasya kuryān nirvapaṇāni vai.
Sabi ni Bhishma: Kapag ang isang lalaki ay tumatawid sa ilog na nakaupo sa karitong hinihila ng mga batik-batik at maayos na pinalamuting toro, ang kanyang mga ninuno sa sandaling iyon ay tila nakasakay sa bangka, naghahangad na tumanggap ng alay na tubig mula sa kanya. Kaya, sa isip na nakatuon, dapat siyang laging maghandog ng jalāñjali—alay na tubig—sa mga Pitṛ; at lalo na sa madilim na kalahati ng buwan (kṛṣṇa-pakṣa), tiyak na dapat isagawa ang itinakdang mga handog para sa ninuno (nirvapaṇa/śrāddha).
भीष्म उवाच
Educational Q&A
One should not neglect ongoing obligations to the ancestors: offer water (tarpana/jalāñjali) with a focused mind, and observe the appropriate lunar timing—especially the dark fortnight—for ancestral rites (nirvapaṇa/śrāddha-related offerings).
Bhishma is instructing on ancestral rites. He uses a vivid image: as a person crosses a river on a bullock-cart, the Pitṛs are imagined as if seated in a boat nearby, eagerly awaiting the water-offering from him—underscoring immediacy and duty.